Skip over navigation | Sla menu over

De Verrijking

Boijmans van Beuningen verwerft een werk van Arthur Segal

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Arthur Segal (Jassy, Roemenie, 1875- Londen,1944) maakte actief deel uit van de Avant-garde in het begin van de 20e eeuw. Begin jaren twintig woonde Segal in Berlijn – destijds een ontmoetingspunt voor kunstenaars uit Oost en West Europa – waar hij bevriend raakte met Cesar Domela en samen met Lyonel Feiniger de vooruitstrevende Novembergruppe oprichtte. Hij dook op allerlei plekken op het juiste moment op en had de nodige relaties met Nederland: de contacten met het internationale tijdschrift i10, zijn tentoonstellingen in het interbellum hier te lande en de twee werken in collectie van het Gemeentemuseum in Den Haag tonen een duidelijke band tussen de kunstenaar en Nederland.
Der Astronom is  een verrassend en inspirerend schilderij. Gegeven het forse formaat en contrastrijke compositie van het schilderij is Der Astronom een waardevolle aanvulling op het werk dat van Segal in Nederlands openbaar bezit aanwezig is. Dit schilderij maakt-met de werken van Franz Marc, Paul Klee, Jacoba van Heemskerck en Wassily Kandinsky – in de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen aanwezig - de overgang van expressionisme naar de (in ons land zo belangrijke) geometrische abstractie weer zo veel beter inzichtelijk.

Samenstelling: Sjarel Ex, directeur Boijmans Van Beuningen

Arthur Segal (Jassy, 1874-Londen, 1944)

1919

Der Astronom (Zyklus Arbeit)

Olieverf op doek, 87 x 107 cm

Aangekocht in 2012 met steun van het Dura Kunstfonds van Vereniging Rembrandt en de BankGiro Loterij

Collectie Museum Boijmans Van Beuningen

Segal schildert dit lyrische, dramatische schilderij in een heftige stijl. Het verfgebruik is wild en schijnbaar onbesuisd, de klodders verf spatten van het rul beschilderde, grove linnen doek. Het werk lijkt in beweging tot over de lijst van de compositie. Het enthousiasme van Segal zelf, zo zou je althans de energie die het werk uitstraalt kunnen benoemen, moet te maken hebben gehad met zijn blik op de kosmos en de mate van abstractie die hij bereikt. Terwijl in de voorstelling de meeste aandacht uitgaat naar het zwerk met de daarin aanwezige maan, sterren, planeten en halo’s, tuurt de Astronoom, naamgever van het schilderij, intussen vanuit de linkeronderhoek van de compositie door zijn telescoop naar het dynamische schouwspel.

Der Astronom  (Zyklus Arbeit)

Franz Marc (München,1880-Braquis,1916)

1913-1914

Het Schaap

Olieverf op doek, 54,5x77 cm

Legaat M. Tak van Poortvliet 1936

Franz Marc streefde naar een geestelijke kunst die zou bestaan uit zuivere kleuren en lijnen. Volgens hem was de moderne mens verdorven geraakt en kon de kunst een weg bieden naar een betere maatschappij. Hij zocht zuiverheid in de natuur en wilde de wereld tonen vanuit de onschuld van het dier. Daarom schilderde hij vaak paarden, herten en schapen die één worden met de natuur om zich heen. De kleuren van Marcs schilderijen zijn helder en uitgesproken, deze hadden kleuren een symbolische waarde. Franz Marc sneuvelde nadat hij uit idealistische overwegingen vrijwillig in dienst was gegaan in 1916 in Verdun, Frankrijk.

Het Schaap

Wassily Kandinsky (Moskou, 1866-Neuilly, 1944)

1911

Lyrisches

Olieverf op doek 94 x 130 cm

Legaat M. Tak van Poortvliet 1936

Marie Tak van Poortvliet was voor de Tweede Wereldoorlog een van de meest vooruitstrevende verzamelaars in Nederland. Ze kocht dit vroege sleutelwerk van Wassily Kandinsky, een van de grondleggers van de abstracte kunst. In Lyrisches schilderde hij een voorstelling die zowel abstracte vormen bevat als elementen die naar de werkelijkheid verwijzen. Zo is in enkele rudimentaire lijnen en vormen duidelijk het silhouet van een rennend paard met een ruiter te herkennen. In een tekst uit deze periode schrijft Kandinsky dat realiteit en abstractie vaak sterk met elkaar zijn verbonden. Zijn publicatie Der Blaue Reiter die een jaar later zou verschijnen, bevat een kleurhoutsnede naar dit schilderij. Marie Tak van Poortvliet is een van de meer dan 1650 particulieren uit de geschiedenis van het museum die een belangrijke schenking deed aan Museum Boijmans Van Beuningen.

Lyrisches

Wassily Kandinsky (Moskou, 1866-Neuilly, 1944)

1914

Grosse Studie

Olieverf op doek, 117,5 x 96,1 cm

Een van de belangrijkste galeries voor Avant-garde kunst was Galerie Der Sturm in Berlijn, gerund door Herwarth en Nell Walden. In 1914 kochten zij voor hun privé collectie dit dynamische doek, ook bekend als `Bild 1914` en `Unbenannte Improvisation`, tijdens een bezoek aan Kandinsky in Murnau. Ze waren zo enthousiast over de aankoop dat ze niet op het transport wilden wachten en het werk ter plekke van het spieraam haalden, op een boomstammetje rolden en het meenamen naar Berlijn, waar ze het in hun appartement hingen. Kandinsky kwam later dat jaar naar Berlijn om het te signeren. Het schilderij werd in 1964 door Museum Boijmans Van Beuningen op de veiling gekocht uit het voormalig bezit van het Guggenheim Museum.

Grosse Studie

Lyonel Feininger (New York 1871-New York 1956)

1921

Ober-Weimar

Olieverf op doek, 90 x 100 cm

Feininger construeert dit schilderij in 1921, bewust, kalm en beredeneerd, met kleuren en in een rythmische vlakverdeling die aansluiten bij het kubisme. Met compositielijnen die in de voorstelling uit het motief ontstaan, brengt Feininger dit straatje terug tot een samenspel van eenvoudige hoekige vlakken. Feininger, van oorsprong Amerikaan en beïnvloed door het gedachtegoed van het expressionisme, doceerde aan het Bauhaus in Weimar. Hij gaf les in schilderen en grafiek en maakte ook de houtsnede voor het eerste Bauhaus manifest. Feininger was samen met Segal zeer actief in de Novembergruppe en samen met Kandinsky een van de kunstenaars in Duitsland die door de Nederlandse Avant-garde, met name de oprichters van de Stijlbeweging, werd bewonderd.

Ober-Weimar

Jacoba van Heemskerck (Den Haag, 1876-Domburg, 1923)

1919

Kleurencompositie 106

91 x 111 cm

Eveneens uit het legaat Tak van Poortvliet ontving Museum Boijmans Van Beuningen enkele schilderijen, gouaches en glas in lood composities van Jacoba van Heemskerck. Zij exposeerde net als Arthur Segal, Lyonel Feininger en Wassily Kandinsky in de jaren tien van 20e eeuw bij Galerie Der Sturm in Berlijn en ze moet Segal persoonlijk hebben gekend. Jacoba van Heemskerck werkt net als Segal met geabstraheerde waarnemingen naar de natuur, vaak ver- en zeegezichten. Deze zijn met weelderige hand van schilderen en tekenen gemaakt, maar toch tamelijk streng geordend op basis van persoonlijke en aan de natuur ontleende compositieschema’s. Ze onderging net als Feininger invloed vanuit het kubisme en expressionisme.

Kleurencompositie 106

Arthur Segal (Jassy, 1874-Londen , 1944)

Helgoland

Olieverf op doek

Collectie Gemeente Museum Den Haag

In dit schilderij met de titel Helgoland, uit het midden van de jaren twintig is te zien wat Segals´s theorie van de ´gleichwertigkeit´ behelst. Door over de compositie een raster te leggen ontstaan veel kleine composities die zowel op zichzelf staan en ook samen een geheel vormen. Omkeringen van donker en licht, schaduw en motief, waarbij de kleuren prismatisch verlopen, werden zijn handelsmerk. Dit schilderij is met een ander werk getiteld dorpsstraat door architect J. Buijs gekocht en aan het Gemeentemuseum nagelaten. Het schilderij dat Museum Boijmans Van Beuningen verwierf is zes jaar eerder gemaakt en experimenteler. Segals werk is aanwezig in collecties als de Tate Modern en het Moma. In Nederland werd hij vroeg verzameld door de Familie Van Leer.

Helgoland

Creditline

De aankoop van Der Astronom werd mede mogelijk gemaakt door:

Vereniging Rembrandt

BankGiro Loterij

Creditline