Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

8 december 2016: Bijzondere Collecties UvA presenteert een zeldzame atlas van Gerard en Leonard Valk

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: De atlas van Gerard en Leonard Valk uit 1714 die onlangs is aangekocht door Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam is nagenoeg intact gebleven. Dit is bijzonder omdat oude atlassen vanwege de kostbaarheid van de afzonderlijke kaarten, vaak uit elkaar werden en worden gehaald. Van deze atlas is slechts één ander exemplaar bekend, dat wordt bewaard in de Zentralbibliotheek in Zürich. Daarnaast maken de aantekeningen in handschrift dit exemplaar extra relevant. Er is met deze atlas letterlijk ‘gewerkt’. Een gegeven dat dit exemplaar misschien nog wel interessanter maakt dan de atlassen die schijnbaar onaangetast hun tijd in goedverzorgde kasten of kluizen hebben doorstaan, maar door niemand zijn gebruikt. Volgens het bestuur van de Vereniging Rembrandt past de aanvraag uitstekend in het collectiebeleid van Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam – die als enige ter wereld een leerstoel historische cartografie heeft – en de actieve wijze waarop met het cartografisch materiaal wordt omgegaan, ook naar buiten toe.

De Atlas Valk is aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar KOG-Vereniging Rembrandt Fonds.

Samenstelling: Reinder Storm, conservator Cartografie, Geografie en Reizen, Bijzondere Collecties UvA

Gerard en Leonard Valk

1714

Atlas Valk (Nova totius geographica telluris projection))

Papier, karton en leer, 48 x 76 x 6 cm

Bijzondere Collecties UvA, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2016.

In mei 2016 is op een veiling in Duitsland een opmerkelijke atlas verworven voor de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam. Het betreft Nova totius geographica telluris projectio, in 1714 gedrukt door vader en zoon Valk, te Amsterdam. Dit boek bevat 47 van de 50 oorspronkelijke kaarten. Verder zijn er 14 kaarten toegevoegd, ook van Duitse herkomst. Van deze atlas was tot nog toe geen enkel voorbeeld in Nederland voorhanden. Er is op de hele wereld maar één ander exemplaar bekend, dat wordt bewaard in de Zentralbibliothek te Zürich.

Atlas Valk (Nova totius geographica telluris projection))

diverse perioden

Diverse handschriften op blanco keerzijde van atlas

Al voorafgaand aan de veiling was bekend dat de atlas sporen bevatte van intensief gebruik. Maar pas bij nadere bestudering, na de verwerving, bleek hoe uitzonderlijk dit exemplaar hierdoor eigenlijk is. Oneerbiedig gezegd lijkt het erop dat de blanco keerzijden van tientallen kaarten zijn gebruikt als… kladblok. Ze bevatten schrijfoefeningen, tientallen sommetjes en eveneens talrijke schetsjes van – zo te zien – plattegronden van huizen en gebouwen.

Diverse handschriften op blanco keerzijde van atlas

Gerard en Leonard Valk

1714

Nova totius geographica telluris projectio

Door hoeveel handen het boek is gegaan, en waar en wanneer de gebruikssporen zijn ontstaan, is iets waar we slechts naar kunnen gissen. En de atlas roept meer vragen op. Wie was ‘Güstav v. F.W., wiens stempeltje voorin het boek staat? In welke context ontstonden de aantekeningen, op een drietal plaatsen in de atlas, van de militair Chartier, in 1796 luitenant-commandant van de 5de éscouade d'artillerie van de 116de brigade (Düsseldorf) van de Franse republiek? Beantwoording van vragen als deze vergt tijd en onderzoek. Maar de nieuwsgierigheid prikkelen ze nu al, in hoge mate. 

Nova totius geographica telluris projectio

Gerard en Leonard Valk

1714

Bladzijden met kaart van Nederland uit atlas

De aankoop van de Amsterdamse Atlas Valk past om meerdere redenen uitstekend binnen de verzameling van Bijzondere Collecties. In zijn algemeenheid beschouwd behoort de verzameling kaarten en atlassen van vóór 1800 tot de wereldtop. Omdat Amsterdam in de 17de eeuw wereldwijd onbetwist het cartografische centrum was ligt binnen de collecties het accent zwaar op de ‘vermaarde coopstadt’. Overwegende dat de Atlas Valk dus in meerdere opzichten een hiaat vult, is deze aanwinst volledig op z’n plaats.

Bladzijden met kaart van Nederland uit atlas

Gerard en Leonard Valk

1714

Bladzijden met wereldkaart uit atlas

De kaartenmakers vader en zoon Valk zijn bij de Bijzondere Collecties van de UvA geen onbekenden. Sterker nog: op hun beider naam zijn meer dan 150 losse kaarten geregistreerd, uit de periode ca. 1700-1750. Dat zij ook atlassen maakten is bekend, maar daarvan zijn er – in tegenstelling tot de kaarten - maar heel weinig bewaard gebleven. De Valk-atlas met 75 kaarten bevindt zich bij de BC UvA – het is het enige exemplaar in Nederlands openbaar bezit. Daaraan hebben we nu – ook uniek voor Nederland – Valk’s atlas met 50 kaarten kunnen toevoegen. Een passender bewaarplaats dan BC UvA lijkt ons niet denkbaar.

Bladzijden met wereldkaart uit atlas

Creditline

De aankoop van de Atlas Valk werd mede mogelijk gemaakt door:

Het Amsterdams Universiteitsfonds

De Vereniging Rembrandt

Creditline
← Ga terug