Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

31 januari 2017: Stedelijk Museum Alkmaar presenteert een stadsgezicht van Salomon van Ruysdael

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Soms gaat het bij steunverlening niet zozeer om het nationale belang van een aankoop, maar om het belang van een kunstwerk voor de regio of de stad. Dat was ook het geval bij Gezicht op de Grote of Sint-Laurenskerk van Alkmaar vanuit het noorden (1644) door Salomon van Ruysdael. Van de veertien gezichten op Alkmaar die Van Ruysdael heeft gemaakt, bevond zich geen enkele in Nederland. Voor Stedelijk Museum Alkmaar is dit nu verworven werk een topstuk. Naast de artistieke kwaliteit van dit schilderij is het ook topografisch interessant. Het geeft een werkelijkheidsgetrouw beeld van de stad met haar Grote of Sint-Laurenskerk en een deel van de Alkmaarse Vestgracht zoals deze er in de eerste helft van de 17de eeuw moet hebben uitgezien.

Dit schilderij werd aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar BankGiro Loterij Aankoopfonds.

Samenstelling: Christi Klinkert, conservator Stedelijk Museum Alkmaar

Salomon van Ruysdael (ca.1600/03-1670)

1644

Gezicht op de Grote of Sint-Laurenskerk van Alkmaar vanuit het noorden

Olieverf op paneel, 61,6 x 93,4 cm

Stedelijk Museum Alkmaar, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2016.

De befaamde landschapsschilder Salomon van Ruysdael had een bijzondere band met Alkmaar. Zijn broer Pieter de Gooyer woonde er met zijn gezin. Van Ruysdael maakte minstens veertien schilderijen van de stad, met de Grote of Sint-Laurenskerk steeds herkenbaar in beeld. Stedelijk Museum Alkmaar kon onlangs het vroegste van die veertien stadsgezichten verwerven. Gemaakt in 1644 – het jaar waarin Salomons broer overleed en hij voogd van diens kinderen werd.

Gezicht op de Grote of Sint-Laurenskerk van Alkmaar vanuit het noorden

Salomon van Ruysdael (ca.1600/03-1670)

1644

Detail kerk

Olieverf op paneel, 61,6 x 93,4 cm

Stedelijk Museum Alkmaar

Van Ruysdael vermengde in zijn schilderijen de werkelijkheid altijd met een flinke dosis fantasie. Het Alkmaarse schilderij is een uitzondering op deze regel. Veel topografische details daarin zijn correcte weergaven van de toenmalige werkelijke situatie. De kleine kerk op de voorgrond – met ooievaarsnest bovenop – is bijvoorbeeld de kapel van de Middelhof, een klooster dat zich ten noordwesten van de Grote Kerk bevond. Het spitse torentje rechts is van de kloosterkapel van de Oude Hof, ten westen van de Grote Kerk gelegen.

Detail kerk

Salomon van Ruysdael (ca.1600/03-1670)

1644

Detail poort

Olieverf op paneel, 61,6 x 93,4 cm

Stedelijk Museum Alkmaar

Uiterst rechts op het schilderij staat een klein gebouwtje aan een weids water. Dat is de Berger- of Geesterpoort, die toegang tot de stad gaf vanuit het westen. Hij stond inderdaad op de plaats waar Van Ruysdael hem heeft neergezet, maar niet aan een brede rivier of een meer. Zo bevat dit natuurgetrouwe schilderij toch nog zo’n fantasie-element dat typisch is voor Van Ruysdael.

Detail poort

Salomon van Ruysdael (ca.1600/03-1670)

1649

Riviergezicht met kerk en veerpont

Olieverf op paneel, 75 x 106,5 cm

Mauritshuis, Den Haag

Dit schilderij toont een geheel verzonnen landschap, maar heeft dezelfde opzet als het schilderij met de Grote Kerk van Alkmaar, met een hoge bebladerde boom links, een kerkgebouw op het middenplan en een rivier die het oog van linksvoor naar rechtsachter door het landschap leidt. Zulke riviergezichten maakte Van Ruysdael veel, altijd verlevendigd met vissers, veerboten of vee.

Riviergezicht met kerk en veerpont

Salomon van Ruysdael (ca.1600/03-1670)

1647

Gezicht op de Grote of Sint-Laurenskerk van Alkmaar vanuit het noorden in de winter

Olieverf op paneel, 53,1 x 89,3 cm

Collectie National Gallery of Ireland, Dublin

Voor zover bekend maakte Salomon van Ruysdael veertien gezichten op Alkmaar. Op elk daarvan is de Grote Kerk te zien. Geen van deze schilderij bevindt zich in een Nederlandse openbare collectie. Stedelijk Museum Alkmaar heeft het vroegst gedateerde werk kunnen verwerven, uit 1644. Precies hetzelfde beeld, maar dan in meer winterse omstandigheden, geeft het gezicht op Alkmaar in de collectie van de National Gallery of Ireland in Dublin.

Gezicht op de Grote of Sint-Laurenskerk van Alkmaar vanuit het noorden in de winter

Salomon van Ruysdael (ca.1600/03-1670)

ca. 1655

Gezicht op de Grote of Sint-Laurenskerk van Alkmaar vanuit het westen

Olieverf op paneel, 51,4 x 83,8 cm

Metropolitan Museum of Art, New York

Wat compositie betreft lijkt dit ongedateerd gezicht op Alkmaar van het Metropolitan Museum in New York eveneens sterk op het schilderij in Stedelijk Museum Alkmaar. De Grote Kerk is echter vanuit een andere windrichting weergegeven. De kapel met het ooievaarsnest en de kapel met het spitse torentje ernaast, hier iets links van de Grote Kerk, staan op het Alkmaarse schilderij meer ervoor.

Gezicht op de Grote of Sint-Laurenskerk van Alkmaar vanuit het westen

Salomon van Ruysdael (ca.1600/03-1670)

1656

Gezicht op de Grote of Sint-Laurenskerk van Alkmaar vanuit het noordoosten in de winter

Olieverf op doek, 79,3 x 110,5 cm

National Gallery of Scotland, Edinburgh

Op dit schilderij heeft Van Ruysdael de omgeving van Alkmaar gebruikt als toneel voor een vrolijke wintervoorstelling. De Friese Poort staat links fier in beeld; wat architectuur betreft correct weergegeven, maar wel wat imposanter gemaakt dan hij in werkelijkheid was.

Gezicht op de Grote of Sint-Laurenskerk van Alkmaar vanuit het noordoosten in de winter

Hendrik Vroom (1562/63-1640)

1638

Gezicht op Alkmaar vanaf het nog onbedijkte Schermeer

Olieverf op doek, 103 x 209,5 cm

Stedelijk Museum Alkmaar

Stedelijk Museum Alkmaar bezat tot op heden geen van Van Ruysdaels gezichten op Alkmaar, maar wel enkele stadsgezichten van andere oude meesters. De meest indrukwekkende is dit doek van Hendrik Vroom. In 1638 gemaakt voor het Alkmaarse stadsbestuur en royaal betaald met 300 gulden. Als specialist in rivier- en zeegezichten gaf Vroom Alkmaar en directe omgeving zeer waterrijk weer. Zo heeft het gebied er zeker ooit bijgelegen, maar nou juist níet in 1638. De Schermerpolder die hier is afgebeeld, was al in 1635 droog gemaakt.

Gezicht op Alkmaar vanaf het nog onbedijkte Schermeer
← Ga terug