Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

16 februari 2017: Museum Klok en Peel presenteert een bronzen luidklok uit 1540

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: De bronzen luidklok die nu is aangekocht door Museum Klok & Peel in Asten kent een bijzonder verhaal. De klok werd in 1540 gegoten door Jan van den Ghein en hing tot 1943 in de Sint-Willibrorduskerk te Alphen. Veel bronzen kerkklokken zijn in de loop der eeuwen verloren gegaan. Omgesmolten, zodat het brons kon worden gebruikt voor een nieuwe klok of voor de productie van kanonnen of ander wapentuig – iets wat in tijden van oorlog geen zeldzaamheid was. Maar deze klok ontsprong meermaals de dans. Gegoten klokken van Jan van den Ghein zijn een zeldzaamheid. Van de vijf gedocumenteerde klokken zijn er nog slechts twee bewaard. Het nu verworven exemplaar is gedecoreerd met katholieke voorstellingen en is illustratief voor het hoge niveau van de Mechelse klokkenproductie in de 16de eeuw.

De bronzen luidklok is aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Mr. J.J.A.M. Kennisfonds.

Samenstelling: Rainer Schuette, conservator Museum Klok & Peel, Asten

Jan van den Gheyn (overleden rond 1540)

1540

Luidklok

Brons, 72 cm (hoogte) x 67 cm (diameter)

Museum Klok en Peel, Asten. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2016.

De klok heeft een zesarmige kroon met gladde kroonarmen. Ze is rijk versierd met renaissance motieven, kenmerkend voor zestiende-eeuwse klokkengieters uit Mechelen. Op de bovenflank is een fries aangebracht met bloemen en gevleugelde figuurtjes rond een fontein. Daaronder staat in hoofdletter tussen dubbele sierringen en voorafgegaan door een leliekruisje: IAN VANDEN GHEIN HEFT MI GHEGOTEN INT IAER MCCCCCXL.

Na de oorlog kwam deze klok uit Alphen in Groede (Zeeuws-Vlaanderen) terecht. Nadat het kerkgebouw aldaar in particuliere handen overging, is de eigenaar op zoek gegaan naar een geschikte overnamekandidaat. Museum Klok & Peel in Asten wilde de klok graag opnemen in zijn collectie.

Luidklok

Jan van den Gheyn (overleden rond 1540)

1540

Luidklok (schouder)

Brons, 72 cm (hoogte) x 67 cm (diameter)

Museum Klok en Peel, Asten. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2016.

Tussen de woorden zijn Franse lelies als woordscheidingen aangebracht, de letters N staan in spiegelbeeld, een merkwaardigheid. Onder de letterrand zijn drie medaillons die de Annunciatie (Blijde Boodschap van de engel aan Maria), het Laatste Avondmaal en de zo genoemde Mis van de H. Gregorius voorstellen. Verder toont een engel het zweetdoek van Veronica met het gelaat van Christus. Tussen deze vier reliëfs staan gevleugelde engelenkopjes met lege tekstbordjes in hun mond (cartouches).

Luidklok (schouder)

1914/1944

Aanzicht van de H. Willibrorduskerk te Alphen in 1914 (boven) en na 1944 (onder)

Regionaal Archief Tilburg

In deze laatgotische toren, voltooid in 1560, hing de Vanden Ghein-klok van 1540 tot ze de vordering van 1943 uit de toren werd gehaald. De torens waren niet alleen landmerken waar je makkelijk aan kon oriënteren, door het luiden van de klokken en het slaan van het uurwerk waren ze bepalend voor het klanklandschap binnen de heerlijkheid Alphen. De mensen wisten de signalen te duiden: of het nu gewoon de tijd aangaf óf uit vreugde óf verdriet luidde. Op 3 oktober 1944 werden kerk en toren zwaar beschadigd. De klok van Jan vanden Ghein was toen (gelukkig) niet meer in de toren.

Aanzicht van de H. Willibrorduskerk te Alphen in 1914 (boven) en na 1944 (onder)

Jacob Waghevens (<1500-1574)

1532

De Magdilenaklok uit Rijen

Brons

In de collectie van Museum Klok & Peel die op drie dingen verband heeft met de klok van Jan van den Ghein uit 1540: ze is gegoten door een Mechelse gieter, in dezelfde periode en ze is voorzien van versieringen die dichtbij de klok uit Alphen/Groede staan. Ook hier dus het typisch renaissancedecor, maar wel nog gotische letters voor het opschrift.
Jacob Waghevens was de laatste klokkengieter uit een familie van zeer bekwame gieters met grote reputatie.

De Magdilenaklok uit Rijen

Jan van den Gheyn (overleden rond 1540)

1540

Detail van fries op schouder van de luidklok

Museum Klok en Peel, Asten

Dit fries is typisch voor deze periode in renaissancestijl uitgevoerd. Het motief is wel bijzonder: een fontein van drie bekkens die aan weerskanten door een gevleugeld figuur begeleid wordt.

Detail van fries op schouder van de luidklok

Meester van de levensbron

ca. 1510

Mis van de heilige Gregorius

Olieverf op paneel, 92 x 78 cm

Museum Catharijneconvent, Utrecht. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2001.

Naast de Annunciatie, het Laatste Avondmaal en een engel die het zweetdoek met het gelaat van Christus toont, is op de klok een medaillon met de legende van de Gregoriusmis te zien. Dit was een populair thema in de werken van kunstenaars uit de late vijftiende en de eerste helft van de zestiende eeuw, zoals te zien op dit schilderij van de Meester van de Levensbron. Volgens de legende verschijnt Christus in een visioen aan paus Gregorius (540-604) tijdens het opdragen van een Heilige Mis. Christus toont Gregorius zijn wonden. Uit zijn zijde stromen twee stralen bloed. De kelk op het altaar vangt de ene straal op. De andere straal besprenkelt een ziel in het vagevuur. Hoopvol kijkt de ziel omhoog in de verwachting dat zij zal worden verlost.

Mis van de heilige Gregorius

Creditline

Deze aankoop werd mede mogelijk gemaakt door:

De Vereniging Rembrandt

VSBfonds

Creditline
← Ga terug