Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

1 september 2017: Museum Rotterdam presenteert de Tabaksdoos van Jacob van Belle

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: De zilveren tabaksdoos van Jacob van Belle is voor de stad Rotterdam een belangrijk historisch object. De tabaksdoos werd in 1757 door de vroedschap geschonken aan de secretaris van de stad, Jacob van Belle, heer van Sleeuwijk, als dank voor 47 trouwe dienstjaren en omdat hij onbetaald en met grote ijver het stadsarchief van Rotterdam had geordend. De tabaksdoos werd in Rotterdam vervaardigd en voorzien van het stadswapen. Het object is niet alleen van lokaal belang, maar ook in kunsthistorisch opzicht zeer waardevol. De combinatie van zilver en goud en de grote hoeveelheid goud die is gebruikt voor het deksel, zijn ongewoon voor een voorwerp als dit. Met het puntgave drijfwerk op het deksel en de perfecte staat waarin de tabaksdoos zich bevindt, is het een van de topstukken op het gebied van de 18de-eeuwse Hollandse zilversmeedkunst.

De tabaksdoos van Jacob van Belle werd aangekocht met steun van de Verreniging Rembrandt, mede dankzij haar Dura Kunstfonds.

Samenstelling: Liesbeth van der Zeeuw, conservator Museum Rotterdam

Jan Bagnol en Louis de Haan

1757

Tabaksdoos van Jacob van Belle

Zilver en goud, 7.1 x 16 x 13 cm (doos) 5.3 x 15.5 x 12.5 cm (deksel)

Museum Rotterdam, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2016

De tabaksdoos van Jacob van Belle was sinds 1986 als bruikleen in de vaste collectie van Museum Rotterdam te zien en daar bijna niet meer weg te denken omdat het object zo sterk verbonden is met de stad Rotterdam. Maar de bruikleenconstructie werd opgezegd en het museum moest op zoek naar een manier om deze kostbare tabaksdoos voor de collectie te behouden. Na een lang traject van fondsenwerven kon de tabaksdoos, mede dankzij de Vereniging Rembrandt, worden aangekocht en een permanente plek krijgen in de collectie van Museum Rotterdam.

Tabaksdoos van Jacob van Belle

Jan Bagnol (werkzaam tussen 1737 en 1757)

1757

Vertaling van het opschrift van de tabaksdoos van Jacob van Belle

Rondom op het gouden deksel van de tabaksdoos is een tekst in het latijn gegraveerd door goudsmid Jan Bagnol. Deze sierlijk uitgevoerde gravering is aangebracht in opdracht van de vroedschap van Rotterdam en legt precies uit waarom Jacob van Belle de doos als schenking ontvangt. De vertaling luidt: ‘Voor de edelachtbare heer Jacob van Belle, heer van Sleeuwijk, secretaris van Rotterdam, niet alleen vanwege een zeldzame ijver en naarstige nijverheid tijdens een onafgebroken periode van 47 jaren ambtsvervulling, maar ook wegens onvermoeibare arbeid in het bijeenbrengen van het openbare archief, een uitstekend werk, nu tot een gelukkig einde gebracht, bovendien uit zijn welwillendheid en om niet, dit herinneringsteken van de adel van deze stad’.

Vertaling van het opschrift van de tabaksdoos van Jacob van Belle

Jacob Schut

ca. 1750

Bord, uit een serie van twaalf over de Rotterdamse tabakshandel

Keramiek, 22.6 (dm) x 2.7 cm (hoog)

Museum Rotterdam

Vanaf 1721 was Rotterdam de stapelplaats van alle tabak die de Republiek binnen kwam. Een deel van de tabaksbladeren werd in de stad verwerkt tot pijptabak, pruimtabak en snuif die in een leren zakje of gevouwen papiertje kon worden bewaard. Maar aroma en smaak bleven beter behouden in luchtdichte potten en doosjes. Daaraan verdienden de zilversmid, koperslager en tinnegieter dan weer geld. De Rotterdamse plateelbakker Jacob Schut maakte twaalf ‘Delfts blauw’ beschilderde borden over de Rotterdamse tabakshandel. Ze vormen een lofzang op de Maas waarover tabak de stad binnenkomt en laten onder andere het wegen en keuren van de tabak zien.

Bord, uit een serie van twaalf over de Rotterdamse tabakshandel

Nicolaas van Diemen (toegeschreven aan))

1761

Zilveren tabakspot van het Amsterdamse Chirurgijnsgilde

Zilver, 15.3 cm (hoog)

Amsterdam Museum, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2006.

Net als Museum Rotterdam verzamelt het Amsterdam Museum objecten niet alleen omdat ze mooi zijn, maar vooral omdat ze een verhaal vertellen over de stad en haar inwoners. En daar voldoet deze Amsterdamse tabakspot aan, net als de Rotterdamse tabaksdoos van Jacob van Belle. De tabakspot is gemaakt door een Amsterdamse zilversmid en werd betaald door de Amsterdamse professor en medicus Petrus Camper. Hij schonk de tabakspot bij zijn vertrek uit Amsterdam aan het Chirurgijnsgilde waaraan hij als praelector verbonden was.

Zilveren tabakspot van het Amsterdamse Chirurgijnsgilde

Elias van Nijmegen (1667-1755)

Behangsels uit de ontvangstzaal Leuvehaven 103, Rotterdam

grenenhout en eikenhout, 400 x 750 x 800 cm

Museum Rotterdam

Jacob van Belle was de zoon van de rijke koopman Josua van Belle de Oude die betrokken was bij het Asiento de negros: het monopolie om slaven te leveren aan de Spaanse koloniën in Zuid-Amerika. Tijdens zijn jarenlange verblijf in Spanje liet Josua zich in 1670 portretteren door Bartolomé Murillo (collectie National Gallery of Ireland, Dublin). Jacob had een jongere broer, Josua van Belle de Jonge, die in 1723 opdracht gaf tot de bouw van een nieuw huis met stal en koetshuis aan de Leuvehaven. In de meeste verblijfsruimten werden de wanden en plafonds belat om vervolgens behangen te worden met beschilderde doeken. Hiervoor ontving Elias van Nijmegen de opdracht; hij decoreerde de grote ontvangstzaal met Bijbelse onderwerpen, in totaal negen behangsels die alle bewaard zijn gebleven. Josua heeft niet lang van zijn kapitale huis mogen genieten; hij overleed in 1738, vijf jaar na de voltooiing waarna het eigendom werd van zijn broer Jacob.

Behangsels uit de ontvangstzaal Leuvehaven 103, Rotterdam

onbekende zilversmid (Rotterdam)

1622

Tazza

Zilver, 16.7 x 20.2 cm

Museum Rotterdam, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 1983.

De Vereniging Rembrandt heeft Museum Rotterdam eerder ondersteund bij de verwerving van zeldzaam edelsmeedwerk van hoge kwaliteit. In 1983 gebeurde dat bij de aankoop van een bijzonder fraaie tazza uit 1622. Een tazza is een ondiepe schaal op een hoge voet waar men wijn uit dronk, maar er werd ook wel fruit of andere lekkernijen op uitgestald. De schaal van deze tazza laat een voorstelling in drijfwerk zien van Christus en de Samaritaanse vrouw bij de put die gevat is in een modieus kwabornament. Schaal, voet en stam staan in een mooie harmonieuze verhouding tot elkaar. Het drijfwerk is op kunstige en beheerste wijze uitgevoerd ondanks de drukke detaillering. De identiteit van de zilversmid is tot nog toe niet achterhaald, maar de ingeslagen stadskeur en jaarletter zijn onbetwist die van Rotterdam.

Tazza
← Ga terug