Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

7 september 2017: Kasteel Huis Bergh presenteert een 15de-eeuws 's-Heerenbergs Handschrift

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Het 's-Heerenbergs Handschrift dat dit jaar door Kasteel Huis Bergh kon worden aangekocht, is voor het kasteel en de Gelderse regio een belangrijke aankoop op zowel cultuurhistorisch als op kunsthistorisch gebied. Het handschrift, dat tussen 1453 en 1461 vervaardigd werd, is vrijwel zeker afkomstig uit het Nederrijngebied (Zuid-Oost Gelderland) en mogelijk in opdracht van Willem II ‘de Rijke’, heer Van Bergh vervaardigd. Het is het enige geïllustreerde kroniekenhandschrift uit deze regio. De compilatie van geestelijke en adellijke kronieken vormt met haar gedetailleerde tekeningen een unieke bron over het Nederrijn gebied uit die tijd. Gezien de herkomst en plaats van ontstaan is het bij uitstek op zijn plaats in Kasteel Huis Bergh, dat een rijke verzameling middeleeuwse handschriften bezit.

Tot en met zondag 7 januari 2018 is in Huis Bergh een beknopte publiekspresentatie gewijd aan het Handschrift.

Het 's-Heerenbergs Handschrift is aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar BankGiro Loterij Aankoopfonds en haar Hendrickje Fonds.

Samenstelling: Diane Visser-Angenent, directeur Kasteel Huis Bergh

onbekende maker

midden 15de-eeuw

’s-Heerenbergs Handschrift

Perkament, papier en leren band, 22 x 15,9 x 10,2 cm.

Huis Bergh, 's-Heerenbergh, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2016.

Dit zogenaamde kroniekenhandschrift, dat op bijzondere wijze is geillustreerd, combineert voor het eerst de geschiedenis van een groot aantal hertogdommen in de streek tussen Maas en Rijn. Het betreft een handschrift waarin informatie over opeenvolgende pausen en keizers, die samen de macht van het Heilige Roomse Rijk representeren, is gecombineerd met een reeks regionale kroniekjes over de bisschoppen van Keulen, Luik, Utrecht en Münster en over de hertogen van Gelre, Holland, Brabant, Mark en Kleef. In dit handschrift, speelt heraldiek een belangrijke rol, als illustratie van de wetmatige opvolging van opeenvolgende heersers over de betreffende gebieden. De heraldische wapentekens worden – letterlijk – gedragen door heersers die ten voeten uit zijn afgebeeld.

’s-Heerenbergs Handschrift

ca. 1250 (eerste bouw)

Kasteel Huis Bergh

Het Huis Bergh, aan de rand van het middeleeuwse stadje ’s-Heerenberg gelegen, was het stamslot van de heren en sinds 1486 graven Van den Bergh. In 1912 verwierf de textielfabrikant, Jan Herman van Heek het kasteel met bijbehorende bezittingen. Van Heek verzamelde met een grote fascinatie voor de middeleeuwen een kunstverzameling  die voor Nederland uniek is: Italiaanse panelen, middeleeuwse boeken met prachtige miniaturen,  15e en 16e eeuwse portretten, Noord-Europese kunst en een wapen- en muntenverzameling.
Tot de bezittingen behoorde o.a. ook een vrijwel compleet familiearchief, waarvan het oudste stuk uit 1227 dateert.

Kasteel Huis Bergh

ca. 1250

Voorburcht van Huis Bergh

De voorburcht heeft de vorm van een trapezium met op drie hoeken een toren. De bouwgeschiedenis gaat terug tot de 13e eeuw. De torens hebben nog de oorspronkelijke middeleeuwse inrichting en fungeerden als verdedigingstorens.
De kanselarijtoren is tegenwoordig helemaal ingebouwd in het koetshuis, en niet meer zichtbaar vanaf de voorburcht.  De boekhouding van het landgoed werd bijgehouden in deze toren, die al in 1456 wordt genoemd.
De  platte toren, genoemd vanwege de naar de voorburcht toegekeerde zijde is vlak. De halfronde, afgeplatte vorm komt vaker voor bij waltorens in Nederland.. De vrijstaande ronde toren,  staat ook wel bekend als de ‘gevangenistoren’, omdat er kerkers in de kelder waren.
Tegenwoordig bestaat de mogelijkheid om in de ronde toren en de platte toren te logeren. Een unieke ervaring!

Voorburcht van Huis Bergh

o.a. Willem Vreelant

1475/76

Handschrift voor het Maria Magdalena Gilde

In de kunstverzameling van Huis Bergh bevinden zich 73 handschriften met prachtige miniaturen en penwerk en dan ook nog eens 72 losse handschriftbladen.
En bijzonder handschrift uit de collectie werd in 1475/1476 vervaardigd voor het Maria Magdalena gilde in Brugge en bevat miniaturen van een van een bekende Nederlandse miniatuurschilder Willem Vrelant. Dit weten we zo precies omdat achter in dit boek een colofon staat. In dit rijkversierde handschrift zijn twee bladen geheel gewijd aan Maria Magdalena, de patroonheilige van het gilde. Maria Magdalena wordt voorgesteld met haar kenmerkende lange haren, een boek en een zalfpot en rondom taferelen uit haar legende, haar leven en daden tijdens haar ballingschap in de Provence.

Handschrift voor het Maria Magdalena Gilde

Jan Polack

1486

De kruisvinding

Olieverf op paneel,

Huis Bergh, 's-Heerenbergh

In de collectie van Huis Bergh bevinden zich o.a. panelen en houtsnijwerken uit de 15 eeuw. Een van die panelen stelt de  zogenaamde  kruisvinding voor. Het schilderij is in 1486 geschilderd door de belangrijkste schilder van München Jan Polack. De kern van Polacks schilderij wordt gevormd door Helena, die ontdekt welk van de drie zojuist opgegraven kruisen het kruis is, waaraan Jezus is gestorven. De jonge man in witte wade in het midden vooraan de beeldrand is de pasgestorvene, die door het ware kruis is opgewekt. Nu weet Helena, welke van de drie kruisen die ze heeft laten opgraven, het kruis van Jezus is.

De kruisvinding

1453

Koopakte van Willem II, heer van den Bergh en Bylandt (1404-1465)

Het archief van Huis Bergh, één der grootste en oudste huisarchieven in het land, is vanaf het begin van de regeerperiode (1416-1465) van Willem II (1404-1465) vrij compleet bewaard. Tal van stukken getuigen van diens contacten als netwerker. Zijn bijnaam ‘de Rijke’ vinden we verklaard in akten waarmee hij belangrijk eigendom verwierf in de vorm van kastelen en territoir, een gasthuis en een klooster stichtte en molens bouwde. Een van de molens staat in Zeddam en is de oudste molen van West Europa.

Koopakte van Willem II, heer van den Bergh en Bylandt (1404-1465)

onbekende maker

midden 15de-eeuw

Eerste wapen van Willem II in Kroniekenhandschrift

Huis Bergh, 's-Heerenbergh, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2016.

Van Willem II van der Leck (1404-1465), eerste heer van den Bergh  zijn op grond van de door hem gebruikte zegels twee wapens bekend.
Het eerste wapen voerde hij in de periode 1417-1441. Het betreft een gevierendeeld wapen met links boven en rechts onder drie wassende malen uit het geslacht van zijn vader, dat van Van der Leck. Rechts boven en links onder staat het Berghse wapen: in zilver de goudgekroonde en genagelde klimmende rode leeuw met zwarte schildzoom, beladen met elf gouden penningen.

Eerste wapen van Willem II in Kroniekenhandschrift

1441

Tweede wapen van Willem II

Vanaf 1441 tot aan zijn dood in 1465 voerde Willem II uitsluitend het wapen van moederszijde, het wapen van Bergh, zoals dat ook door zijn opvolgers gevoerd zou worden.
Willems overgang op enkel het Berghse wapen had plaats omstreeks juli 1441. Het vermoeden bestaat dat  toen hij na een 12-jarig kinderloos huwelijk  met Locka van Bentheim door haar zwangerschap uitzicht kreeg op nageslacht.

Tweede wapen van Willem II

ca. 1420

Munt van Willem II van den Bergh (voor- en achterkant)

Zilver

Huis Bergh, 's-Heerenbergh

De heren en graven van den Bergh hebben muntbedrijven gehad op of nabij hun kastelen. Van de voormalige muntwerkplaatsen bestaat alleen de ’s-Heerenbergse nog. Al in 1342 werd door de aartsbisschop van Keulen met muntrecht verleend aan Adam III van den Bergh.
De muntslag heeft een grote bloei gekend. De zilvermijnen in Midden-Europa produceerden op grote schaal zilver. Ook onder het bewind van Willem II werd volop gemunt. Om misbruik te voorkomen, ontstond er bij de overheid  een sterke behoefte op een centralisatie van het muntwezen. Dit maakte dat er al snel geen plaats meer was voor de particuliere munthuizen.

Munt van Willem II van den Bergh (voor- en achterkant)
← Ga terug