Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

24 september 2017: Rijksmuseum Twenthe presenteert vijf arcadische landschappen van Jurriaan Andriessen

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: De vijf arcadische landschappen van Jurriaan Andriessen, die Rijksmuseum Twente onlangs heeft aangekocht, vallen op vanwege hun hoge artistieke kwaliteit. Andriessen schilderde deze landschappen tussen 1780 en 1790 toen hij als kunstenaar op de toppen van zijn kunnen was. Binnen de decoratieve schilderkunst wordt Andriessen beschouwd als een grootmeester die, terwijl de behangselschilderkunst zijn neergang beleefde, deze kunstvorm niet alleen bleef beoefenen maar ook naar een nieuw hoogtepunt bracht. Omdat Rijksmuseum Twenthe zich de laatste jaren toelegt op de schilderkunst van de 18de eeuw is dit het uitgelezen museum om de vijf arcadische landschappen een plek in de Collectie Nederland te geven. Zo kan deze aankoop samen met de serie landschappen door Jacob van Strij in de collectie van het museum, een steeds beter beeld presenteren van de decoratieve schilderkunst die zich in de 18de eeuw in Nederland ontwikkelde.

De vijf arcadische landschappen van Andriessen zijn aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Fonds Leppink-Postuma.

Jurriaan Andriessen (1742-1819)

ca. 1780-1790

Arcadisch landschap met een tempel - klein.jpg

Olieverf op doek, 198.1 × 157.5 cm

Rijksmuseum Twenthe, Enschede. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2017.

In de 18de eeuw lieten gegoede burgers de meest representatieve kamer in hun huis vaak door kunstenaars voorzien van geschilderde decoraties. Dit konden mythologische taferelen of landschappen zijn die in vakken tegen de wanden werden aangebracht. Boven deuren en op andere plekken in de kamer kwamen kleinere schilderingen. Men waande zich zo ‘binnen buitenshuis’.
De meeste van deze decoraties zijn verloren gegaan toen in de 19de eeuw de smaak voor interieurdecoratie sterk veranderde. Rijksmuseum Twenthe prijst zich gelukkig deze zeldzame, fraaie set van de hand van een van de belangrijkste meesters op dit gebied te hebben verworven - met steun van de Vereniging Rembrandt.

 

Arcadisch landschap met een tempel - klein.jpg

Jurriaan Andriessen (1742-1819)

ca. 1780-1790

Twee wandontwerpen met arcadische landschappen

Ondertekening in potlood, pen in grijs en zwart, penseel in grijs gewassen in kleuren, 26 x 34 cm

Rijksmuseum, Amsterdam

Het Rijksmuseum bewaart enkele schetsen van Andriessen voor de juist verworven behangselschilderingen. De eerste schets betreft waarschijnlijk de achterwand van het vertrek, tegenover het raam. De tweede schets met drie behangselvakken was, gelet op de schaduwwerking, bedoeld voor de zijwand van de rechter dagkant. Behangselschilders hielden in hun werk meestal rekening met de lichtval in de kamer.
De werkplaatsen waar dergelijke decoraties werden vervaardigd, heetten behangselfabrieken. Zij waren in vrijwel heel Nederland te vinden. Hoewel er door meesters én leerlingen aan de schilderingen werd gewerkt, hadden de resultaten in het geval van Andriessen een hoog artistiek niveau.

 

Twee wandontwerpen met arcadische landschappen

Jurriaan Andriessen (1742-1819)

1780

Kamer met behangselschilderingen van Jurriaan Andriessen

Museum van Loon, Amsterdam

Andriessen vervaardigde in 1780 behangselschilderingen voor de grote zaal in kasteel Drakensteyn in Lage Vuursche. Het 17de-eeuwse huis werd in 1779 gekocht door Coert Simon Sander. Hij liet het verbouwen en gaf Jurriaan Andriessen de opdracht voor het schilderen van de zes mediterrane zeegezichten. Toen H.K.H. prinses Beatrix het kasteel in 1959 aankocht, waren de behangselschilderingen van Andriessen in een slechte staat. In 1968 werden zij aangekocht voor Museum van Loon in Amsterdam, waar zij in het interieur werden opgenomen en na grondige restauratie permanent worden getoond. Het huis Keizersgracht 672 waarin Museum van Loon is gevestigd was ooit van de koopman Hendrik Coenraad Sander, de vader van Coert Simon.

Kamer met behangselschilderingen van Jurriaan Andriessen

Jacob van Strij (1756-1815)

ca. 1790-1795

Landschap met in een plas wadende koeien

Olieverf op doek, 253 x 154 cm

Rijksmuseum Twenthe, Enschede

In de verzameling van Rijksmuseum Twenthe bevindt zich een reeks van vier behangselschilderingen met deels Hollandse taferelen, omstreeks 1800 geschilderd door de landschapsschilder Jacob van Strij (1756–1815). Deze behangsels zijn afkomstig uit het huis Bleyenburg aan de Wijnstraat 121 in Dordrecht. In 1916 werden vrijwel alle interieuronderdelen van deze kamer geveild.
Het afgebeelde landschap is grotendeels ontleend aan het Spiegelende koetje van Paulus Potter, nu in het Mauritshuis in Den Haag. Dergelijke bronnen van inspiratie pasten in de toenmalige herwaardering van de Nederlandse kunst uit de Gouden Eeuw. Bij het publiek riepen Hollandse taferelen vaderlandslievende gevoelens op.

Landschap met in een plas wadende koeien

Jacob van Strij (1756-1815)

ongedateerd

Weidelandschap met vee

Olieverf op paneel, 55.9 x 72.8 cm

Rijksmuseum Twenthe, Enschede

Het geschilderde landschap loopt als een rode draad door de collectie van Rijksmuseum Twenthe. Dit weidegezicht werd vervaardigd door Dordtenaar Jacob van Strij, die behalve behangselschilderingen ook ezelstukken maakte.
Deze landschap- en veeschilder en zijn broer, de genreschilder Abraham, waren de belangrijkste kunstenaars in hun stad. Net als veel tijdgenoten kozen zij kunst uit de Gouden Eeuw als richtlijn. Voor Jacob was het werk van Aelbert Cuyp en Paulus Potter voorbeeldig, zoals in dit idyllische Hollandse tafereel in heldere, frisse tonen. In de 18de eeuw moet het beeld van koeien associaties hebben opgeroepen met de Hollandse welvaart.

Weidelandschap met vee

Thomas Gainsborough (1727-1788)

Ca. 1745-1746

Boomachtig landschap met een rustende herder bij een zonnig pad en schapen

Olieverf op doek, 28 x 23 cm

Rijksmuseum Twenthe, Enschede. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2010.

Niet alleen Nederlandse, ook buitenlandse kunstenaars werden in de 18de eeuw geïnspireerd door 17de-eeuwse Nederlandse landschappen. Zo liep de jonge Thomas Gainsborough, een van de beste en meest geliefde Britse kunstenaars van zijn tijd, er bijzonder warm voor. Hij bestudeerde het werk van Jacob van Ruisdael, Meindert Hobbema en Jan Wynants intensief. Gainsborough was een ware trendsetter. Vele Britse kunstenaars zouden hem volgen.
De Nederlandse invloed is in dit Boomachtig landschap goed te zien in de nauwkeurige observatie van de natuur – vooral het gebladerte – en het licht. Zo corresponderen de licht- en schaduwpatronen nauwgezet met het licht van de wolken in de lucht.

Boomachtig landschap met een rustende herder bij een zonnig pad en schapen

Jacob Isaaksz. van Ruisdael (1628/29-1682)

1647

Het Verlaat (de schutsluis)

Olieverf op paneel, 48.8 x 64 cm

Rijksmuseum Twenthe, Enschede

Jacob van Ruisdael was een van dé landschapsschilders van de Gouden Eeuw. Hij speelde een prominente rol in de ontwikkeling naar een meer ‘dramatisch’ landschap na 1640. Nog voordat hij toetrad tot het gilde van zijn geboortestad Haarlem schilderde hij bijna dertig werken, waaronder Het verlaat uit 1647.
Omstreeks 1656 verhuisde Ruisdael naar Amsterdam. Hij deinsde er niet voor terug zijn composities te manipuleren, om zijn werken een imposanter karakter te geven. Zo zijn in Het verlaat de sluis en de stenen brug vanuit een laag gezichtspunt afgebeeld, waardoor zij groter lijken dan zij in werkelijkheid waarschijnlijk waren.

 

Het Verlaat (de schutsluis)

Esaias van de Velde (1587-1630)

1614

Twee ruiters in duinlandschap

Olieverf op paneel, 25.1 x 32.5 cm

Rijksmuseum Twenthe, Enschede

Dit kleine duinlandschap oogt op het eerste gezicht weinig spectaculair. Maar juist door de ongecompliceerde, alledaagse weergave van de ruiters en de wandelaars is het een landmark in de geschiedenis van de landschapsschilderkunst. Esaias van de Velde was de eerste Nederlandse schilder die landschappen uit zijn eigen omgeving (Haarlem) in beeld bracht. Waren de landschappen van eerdere kunstenaars vaak nog grotendeels gefantaseerd, hier is een kunstenaar te zien die als de eerste in zijn tijd ‘naar de werkelijkheid’ schilderde. Dit wil trouwens niet zeggen dat Van de Velde buiten met olieverf werkte: schilderijen werden toen nog in het atelier gemaakt.

Twee ruiters in duinlandschap
← Ga terug