Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

16 december 2017: Het Noordbrabants Museum presenteert de Collse watermolen door Vincent van Gogh

De Collse watermolen door Van Gogh is zowel voor het Noordbrabants Museum als voor de regio een aanwinst van formaat, die past binnen de ambitie van het museum om significante topstukken te verwerven en Van Goghs Brabantse periode beter over het voetlicht te brengen. Van Gogh maakte vier schilderijen waarop een Brabantse watermolen het onderwerp vormt. De Collse watermolen, geschilderd in mei 1884, is de eerste van deze reeks. Met dit motief plaatste Van Gogh zich in de traditie van 17de-eeuwse landschapsschilders als Jacob van Ruisdael en Meindert Hobbema, kunstenaars die hij bewonderde. Een belangrijk argument voor de steunverlening van de Vereniging Rembrandt is ook de cultuurhistorische waarde van dit werk. Waar veel andere door Van Gogh verbeelde motieven uit het Brabantse plattelandsleven zijn verdwenen, bestaat de eeuwenoude Collse watermolen nog altijd.

De aankoop van de Collse watermolen werd mede mogelijk gemaakt door de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Alida Fonds.

Samenstelling: Helewise Berger, conservator 19de- en begin 20ste-eeuwse kunst, het Noordbrabants Museum

Vincent van Gogh (1853-1890)

1884

Collse watermolen

Olieverf op doek, 60.5 x 80 cm

Het Noordbrabants Museum,´s-Hertogenbosch. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2017.

‘Sedert Uw vertrek heb ik gewerkt aan een Watermolen […] met twee roode daken en dat men vlak van voren ziet – met populieren er om heen. Zal in den herfst superbe zijn’, schreef Vincent van Gogh eind mei 1884 aan zijn vriend Anthon van Rappard.
Collse watermolen is het eerste schilderij in een reeks van vier watermolens. In vergelijking met die schilderijen en binnen Van Goghs Brabantse werk is dit een kleurrijk landschap. Van Gogh schilderde de watermolen in werking: het water druipt van het linker rad af. De molen lag op loopafstand van zijn woonplaats Nuenen en bestaat nog steeds.

 Collse watermolen

Vincent van Gogh (1853-1890)

1884

Raderen van de Genneper watermolen

Olieverf op doek, 61.5 x 80.5 cm

Het Noordbrabants Museum, bruikleen Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Foto: René Gerritsen

Naast de Collse watermolen legde Van Gogh in de herfst van 1884 de Opwettense en Genneper watermolens vast. De drie watermolens bestaan allemaal nog. De Genneper molen lag ten zuiden van Eindhoven en lag op ruim anderhalf uur loopafstand vanuit Nuenen. Van Gogh vervaardigde een groot schilderij van de gehele molen en dit werk waarin hij de raderen tot motief nam. Hij schreef dat hij de vrieskou had getrotseerd om de molen te schilderen.

Raderen van de Genneper watermolen

Vincent van Gogh (1853-1890)

1885

Spittende boerin

Olieverf op doek, 37.5 x 25.7 cm

Het Noordbrabants Museum,´s-Hertogenbosch. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 1984. Foto: René Gerritsen

In de zomer van 1885 zocht Van Gogh zijn modellen buiten op het veld. Na De aardappeleters - een weergave van boeren in een interieur - wilde hij schilderijen maken van boeren buiten aan het werk. Hij liet zijn modellen in toepasselijke houdingen poseren. Van Gogh hoopte hiermee naam te maken als boerenkunstenaar. Ook het schilderij Spittende boerin in de collectie van Het Noordbrabants Museum is aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt. Dankzij de verwerving van Collse watermolen, kan het museum nu tevens Van Goghs vroege ontwikkeling als schilder in Nuenen tonen.

Spittende boerin

Vincent van Gogh (1853-1890)

1885

De tuin van de pastorie te Nuenen

Waterverf op papier, 38 x 49 cm

Het Noordbrabants Museum, ’s-Hertogenbosch.  Foto: Peter Cox

Naast de schilderijen Collse watermolen en Spittende Boerin, bezit Het Noordbrabants Museum een aquarel van de hand van Vincent van Gogh. De tuin van de pastorie te Nuenen is de laatst bekende aquarel die Van Gogh in Nuenen vervaardigde. Het is een herfststudie van de tuin achter de pastorie van zijn ouders in Nuenen, waar hij bijna anderhalf jaar woonde. Aan het landschap voegde Van Gogh de figuren en de toren later toe. Het is zijn eerste uitvoerige experiment met figuren in een tuin of park.

De tuin van de pastorie te Nuenen

Vincent van Gogh (1853-1890)

1885

De pastorie te Nuenen bij avond

Olieverf op doek, 41 x 54.5 cm

Particuliere collectie, in langdurig bruikleen aan Het Noordbrabants Museum, ’s-Hertogenbosch. Foto: René Gerritsen

Dit schilderij toont de achterzijde van de pastorie van de Hervormde Gemeente in Nuenen. Het was de woning van Van Goghs ouders sinds augustus 1882, toen zijn vader als dominee in het dorp was bevestigd. Van Gogh was in december 1883 bij hen ingetrokken. De uitbouw aan de achterzijde, rechts op het schilderij te zien, heeft hem enkele maanden als atelier gediend. Vanaf deze plek, waar hij tot begin mei 1885 woonde, heeft hij Nuenen en omgeving verkend.

De pastorie te Nuenen bij avond

Vincent van Gogh (1853-1890)

1885

Korenschelven en een molen

Krijt op papier, 44.3 x 56.3 cm

Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)

Tot de topografische onderwerpen die Van Gogh koos, behoren naast watermolen ook windmolens. Van Gogh koesterde een interesse voor het thema; we vinden het terug in werk dat hij maakte tijdens zijn verblijf in Etten en Den Haag, en later in Parijs en Arles. Ook in de omgeving van Nuenen legde hij de karakteristieke bouwwerken vast, waaronder vermoedelijk de molens De Roosdonck aan de rand van Nuenen en De Vogelenzang in Lieshout. Watermolens komen echter alleen in zijn Brabantse oeuvre voor.

Korenschelven en een molen

2017

Collse Watermolen (heden)

foto: Frank van Welie

Met de aankoop van de Collse watermolen door Vincent van Gogh wordt in het Noordbrabants Museum de verbinding gelegd tussen het verhaal in het museum en de fysieke ‘monumentale’ Van Gogh locatie in Brabant. Vandaag de dag is de Collse watermolen weer in ere hersteld en te bezoeken. De molen is op zaterdagochtend open en vaak ook in bedrijf. Vrijwillige molenaars beoefenen er het ambacht voor toeristische en educatieve doeleinden. Er worden ook molenaars opgeleid. 
In 1975 kwam initiatief voor herstel. Het schilderij van Van Gogh werd gebruikt als voorbeeld voor het herstel van de oliemolen.

Collse Watermolen (heden)

Creditline

Deze aankoop werd mede mogelijk gemaakt door:

Provincie Noord-Brabant

De Vereniging Rembrandt

Het Mondriaan Fonds

Creditline
← Ga terug