Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

1 November 2012: Teylers Museum verwerft tekening van Maerten van Heemskerck

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: De tekening Vier engelen met emblemen van paus Leo X naar de 16de-eeuwse Italiaanse schilder Giulio Romano laat prachtig zien waar Maerten van Heemskerck (1498-1574) zijn inspiratie vandaan haalde tijdens zijn ver­blijf in Rome. Deze tekening is gemaakt naar een fresco van Rafaels belangrijkste leerling Giulio Romano in de Sala di Constantino in het Vaticaan. Uit dit soort ‘natekeningen’ blijkt de fascinatie die Nederlandse kunstenaars hadden voor Italiaanse kunst van de Renaissance. Terug in Haarlem speelde Van Heemskerck een essentiële rol bij de verspreiding van de ‘moderne’ Italiaanse kunst in de Noordelijke Nederlanden. Slechts drie ‘Italiaanse’ bladen van zijn hand zijn in Nederlandse collecties, twee naar klassieke sculpturen en één, in het Rijksprentenkabinet in Amsterdam, naar een ‘modern’ fresco. Teylers Museum zet zich al enkele decennia in de collectie zestiende eeuwse tekeningen te versterken, een inzet die in 2011 eveneens werd ondersteund door de Vereniging Rembrandt door steun te verlenen bij de aankoop van een tekening van Dirck Barentsz (2001), Pieter Aertszen (2008) en Karel van Mander (2011).

Giulio Romano

Rome?, 1499 – Mantua, 1546

Putti met Medici-emblemen, 1523-24

Fresco (detail)

Vaticaanse musea

Het onderwerp van de recent verworven tekening is ontleend aan een fresco in de Sala di Costantino, nu onderdeel van Rafaëls Stanze in de Vaticaanse Musea. Hier beschilderde Rafaël met zijn atelier tussen 1509 en 1524 vier vertrekken. Zijn leerling Giulio Romano was grotendeels verantwoordelijk voor de fresco’s in de Sala di Costantino. Het detail dat Van Heemskercks aandacht trok, laat enkele putti zien met de pauselijke kroon (tiara) en twee enorme ringen. Deze details verwijzen alle naar de opdrachtgever, paus Leo X, afkomstig uit het geslacht de’Medici.

Putti met Medici-emblemen, 1523-24

Raffaello Santi, genaamd Rafaël

Urbino, 1483 – Rome, 1520

Putto met de Medici-ring en veren, 1513-14

Zwart krijt, gehoogd met wit krijt, 338 x 193 mm

Collectie Teylers Museum, Haarlem

Rafaël vervaardigde dit blad ter voorbereiding van een fresco in een van de vertrekken van het Apostolisch Paleis in Rome, thans bekend als Rafaëls Stanze (Vaticaanse Musea). Door het krijt te doezelen (uitstrijken) en door de vooruitstekende lichaamsdelen met wit krijt aan te zetten, bereikte de kunstenaar een prachtige zachte textuur van de huid en tegelijkertijd een solide vorm. De putto draagt een grote ring met een geslepen steen. Dit was een embleem van de familie de’Medici, en specifiek van paus Leo X, Rafaëls belangrijkste opdrachtgever.

Putto met de Medici-ring en veren, 1513-14

Maarten van Heemskerck

Heemskerk, 1498 – Haarlem, 1574

Vier engelen met emblemen van paus Leo X (naar Giulio Romano), 1532-36

Pen in bruine inkt, 230 x 165 mm

Collectie Teylers Museum, Haarlem

Aangekocht in 2012 met steun van de Vereniging Rembrandt en haar Themafonds Prenten en Tekeningen

Van Heemskerck heeft tijdens zijn verblijf in Rome van 1532 tot 1536 goed rondgekeken. Uiteraard bezocht hij ook Rafaëls Stanze, die openbaar toegankelijk waren. Oog in oog met de fresco’s daar, koos hij ervoor de dartele engeltjes in de Sala di Costantino na te tekenen. Een blad als dit getuigt van de fascinatie die de ‘fiamminghi a Roma’ voor het werk van hun Italiaanse collega’s voelden. Net als Van Heemskercks ‘Kruisiging’ is deze tekening met pen uitgevoerd, maar de stijl is losser en de indeling heeft iets toevalligs.

Vier engelen met emblemen van paus Leo X (naar Giulio Romano), 1532-36

Maarten van Heemskerck

Heemskerk, 1498 – Haarlem, 1574

De kruisiging, 1554

Pen in bruin, 381 x 253 mm

Collectie Teylers Museum, Haarlem

Teylers Museum had slechts één tekening van de Haarlemse kunstenaar Maerten van Heemskerck in zijn verzameling. Dit blad is een ontwerp voor een prent, gegraveerd door Dirck Volckertsz Coornhert. De functie van het werk bepaalde de zorgvuldige uitwerking en de weloverwogen compositie. Er zijn vele tientallen van dit soort precieze graveursmodellen van Van Heemskerck bewaard gebleven, de meeste in buitenlandse collecties. Zijn in Italië gemaakte tekeningen naar werk van bewonderde tijdgenoten – zoals de nieuwe aanwinst – zijn daarentegen uiterst zeldzaam.

De kruisiging, 1554

Maarten van Heemskerck

Heemskerk, 1498 – Haarlem, 1574

Mozes met de koperen slang, 1551

Doek, 261 x 186 cm

Stedelijk Museum Het Prinsenhof, Delft (bruikleen van het Frans Halsmuseum, Haarlem)

Van Heemskerck was duidelijk beïnvloed door de antieke beeldhouwkunst en de eigentijdse Italiaanse schilderkunst die hij tijdens zijn verblijf in Rome had bestudeerd. Deze dramatische voorstelling van Mozes met de koperen slang laat dat goed zien. Volgens dit Bijbelse verhaal werden de Israëlieten met een slangenplaag gestraft omdat zij hun stem tegen God hadden verheven. De getormenteerde, naakte mannenlichamen zijn ondenkbaar zonder het voorbeeld van het antieke beeld Laokoön en Michelangelo’s voorstelling van de Koperen slang in de Sixtijnse kapel.

Mozes met de koperen slang, 1551

Hendrick Goltzius

Mühlbracht, 1558 – Haarlem, 1617

Mozes (naar Michelangelo), 1591

Zwart en wit krijt op grijsblauw papier, 410 x 250 mm

Collectie Teylers Museum, Haarlem

De overblijfselen uit de klassieke oudheid en de ‘moderne’ Italiaanse kunst oefenden grote aantrekkingskracht uit op Nederlandse kunstenaars. Velen van hen reisden in de 16de en 17de eeuw naar Rome. Maerten van Heemskerck was daar al in 1532-36. Hendrick Goltzius, net als Van Heemskerck uit Haarlem afkomstig, maakte de reis een kleine zestig jaar later. Ook hij legde zijn indrukken vast op papier. Tijdens zijn verblijf in Rome in 1591 tekende Goltzius het door Michelangelo vervaardigde standbeeld van de zittende Mozes na.

Mozes (naar Michelangelo), 1591
← Ga terug