Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

7 november 2012: Kasteel de Haar verwerft drie 16de eeuwse wandtapijten uit het atelier van Pieter van Aelst

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: De drie wandtapijten in Kasteel de Haar behoren tot de belangrijkste en meest prestigieuze reeksen uit de late middeleeuwen en pre-renaissance. Hun betekenis en artistieke kwaliteit is onvergelijkbaar met die van enig ander tapijt in Nederlands bezit. Ook internationaal gezien behoren ze tot de absolute top van de tapijtkunst, een kunst die zeker tot in de vroege 16de eeuw als de belangrijkste kunstuiting werd beschouwd. Daarbij zijn de tapijten cruciaal in de beleving van de recentelijk met veel zorg gerestaureerde interieurs van De Haar. Dit ensemble als geheel, bijeengebracht door baron Etienne van Zuylen en zijn echtgenote Hélène de Rothschild, is kenmerkend voor de ‘Goût Rothschild’. Het is een van de zeer zeldzame voorbeelden in ons land van een ware Europese mentaliteit en cultuur, waarin de Rothschilds in de 19de eeuw zo’n belangrijke rol hebben gespeeld.

De drie wandtapijten uit de reeks van 'De Verlossing van de Mens' zijn hoogtepunten in deze collectie en worden gezien als onlosmakelijk onderdeel van de collectie van Kasteel de Haar.

Atelier Pieter van Aelst (van Edinge)

Waterloo, ca. 1450 – Brussel, 1533

Drie wandtapijten van 'De Verlossing van de Mens', 1500-1510

Wandtapijt, elk ca. 400 x 800 cm

Collectie Kasteel de Haar, Haarzuilens

Aangekocht in 2011 met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Utrechtse Rembrandt Cirkel en Fonds 1930

De wandtapijten maakten deel uit van een tiendelige reeks, voorstellende 'De Verlossing van de Mens.' De vroegst bekende vermelding hiervan dateert uit 1502. In dat jaar leverde de Brusselse tapijthandelaar Pieter van Aelst een complete set aan de Engelse koning Hendrik VII. In totaal zijn van deze reeks of delen daarvan nu meer dan tien verschillende uitvoeringen bewaard, maar nergens als complete reeks. In de kathedraal van Palencia en in het Museum of Fine Arts in San Francisco zijn vier exemplaren. Kasteel de Haar volgt direct daarop met drie tapijten.

Drie wandtapijten van 'De Verlossing van de Mens', 1500-1510

Atelier Pieter van Aelst (van Edinge)

Waterloo, ca. 1450 – Brussel, 1533

De Schepping en de Zondeval, 1500-1510

Wandtapijt, 400 x 800 cm

Collectie Kasteel de Haar, Haarzuilens

Aangekocht in 2011 met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Utrechtse Rembrandt Cirkel en Fonds 1930

In de wandtapijten van Kasteel de Haar worden steeds verschillende scènes in één tapijt gecombineerd, maar ze zijn wel als zodanig duidelijk herkenbaar, vooral op het eerste tapijt uit de reeks, De Schepping en Zondeval. Hierop wordt de geschiedenis uit het boek Genesis in negen taferelen verhaald. Een iconografisch unicum is dat De Heilige Drieëenheid – God de Vader, de Zoon en de Heilige Geest – hier is weergegeven als drie identieke koningen. Het drietal is niet minder dan zeven keer afgebeeld.

De Schepping en de Zondeval, 1500-1510

Atelier Pieter van Aelst (van Edinge)

Waterloo, ca. 1450 – Brussel, 1533

De Hemelvaart van Christus, 1500-1510

Wandtapijt, 400 x 800 cm

Collectie Kasteel de Haar, Haarzuilens

Aangekocht in 2011 met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Utrechtse Rembrandt Cirkel en Fonds 1930

Op aansporen van architect Pierre Cuypers kocht baron Etienne van Zuylen de wandtapijten aan bij kunsthandelaar Joseph Duveen in Londen. Ze zullen zijn bedoeld als aankleding van de feestzaal van Kasteel de Haar. De Schepping en Zondeval en De Hemelvaart van Christus hangen hier naast elkaar onder het eikenhouten cassettenplafond met gebeeldhouwde dieren en planten (zie overzichtsfoto). Uit een publicatie van Cuypers over De Haar blijkt dat het interieur er volledig op was gericht de wandtapijten optimaal tot hun recht te laten komen.

De Hemelvaart van Christus, 1500-1510

Atelier Pieter van Aelst (van Edinge)

Waterloo, ca. 1450 – Brussel, 1533

De Strijd tussen de Deugden en Ondeugden, 1500-1510

Wandtapijt, 400 x 800 cm

Collectie Kasteel de Haar, Haarzuilens

Aangekocht in 2011 met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Utrechtse Rembrandt Cirkel en Fonds 1930

De ontwerper van de wandtapijten is nog steeds niet met enige zekerheid aan te wijzen. Wel is duidelijk dat deze een grondige kennis van de 15de-eeuwse, Zuid-Nederlandse schilderkunst had. Dit is vooral te zien in de figuren met hun fijn gevormde gezichten en hun kleding in rijk geplooide stoffen. Zo ook in De Strijd van Deugden en Ondeugden. Dit tapijt hangt in tegenstelling tot de twee andere Brusselse wandtapijten niet in de feestzaal, maar op de bovengalerij van de grote hal.

De Strijd tussen de Deugden en Ondeugden, 1500-1510

Pierre Cuypers

Roermond, 1827 – Roermond, 1921

Kasteel de Haar, exterieur, 1892

Kasteel de Haar is ontworpen door de grote 19de-eeuwse architect Pierre Cuypers, die ook tekende voor het Rijksmuseum en het Centraal Station van Amsterdam. Het kasteel wordt gezien als een weliswaar uitzonderlijk, maar toch vooral Nederlands voorbeeld van laat 19de-eeuwse historiserende bouwkunst. Het is een reconstructie van een middeleeuws kasteel, maar tevens een nieuwe creatie. Opdrachtgever was baron Etienne van Zuylen, die de ruïne van het kasteel van zijn voorvaderen wilde herscheppen in een weer bewoonbaar adellijk onderkomen.

Kasteel de Haar, exterieur, 1892

Pierre Cuypers

Roermond, 1827 – Roermond, 1921

Kasteel de Haar, Grote hal, 1892

Grote hal

In het interieur van De Haar kregen kostbare en zeldzame objecten uit alle stijlperiodes en uit alle windstreken tegelijkertijd een plaats. Zo zijn in de middeleeuws geïnspireerde feestzaal, naast laat-middeleeuwse Brusselse tapijten ook Franse 18de-eeuwse meubelen en objecten van oosters lakwerk te vinden – typisch voor de ‘Goût Rothschild’. Een opvallend element is ook de grote hal, die de centrale ontvangstfunctie had en waarin tevens de kunstcollecties een rol speelden. Het kasteel van de grootouders van Héléne de Rothschild had een hal met een soortgelijke functie.

Kasteel de Haar, Grote hal, 1892

Atelier Pieter van Aelst (van Edinge)

Waterloo, ca. 1450 – Brussel, 1533

De Hemelvaart van Christus (De voetwassing), 1511-1520

Wandtapijt, 299 x 311 cm

Collectie Rijksmuseum Amsterdam

Wie wandtapijten wil zien die zich qua formaat en kwaliteit kunnen meten met de Brusselse exemplaren in Kasteel de Haar, zal naar het buitenland moeten. In Nederlandse collecties bevinden zich geen vergelijkbare voorbeelden. Wel bezit het Rijksmuseum Amsterdam een kleiner, bijna vierkant wandtapijt dat uit hetzelfde atelier komt. Het maakt deel uit van een reeks met de Passie van Christus en verbeeldt de Voetwassing van Petrus. Dit tapijt wordt iets later dan de exemplaren in De Haar gedateerd.

De Hemelvaart van Christus (De voetwassing), 1511-1520

Creditline

Collectie Kasteel de Haar,

Vereniging Rembrandt

BankGiroLoterij

Mondriaan Fonds

VSB Fonds

SNS Reaal Fonds

Prins Bernhard Cultuufonds

K.F. Heinfonds

MAOC Gravin van Bylandt Stichting

Provincie Utrecht

Gemeente Utrecht

Creditline
← Ga terug