Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

17 oktober 2012: Museum Martena breidt zijn collectie uit met twee portretten van Jan Claesz.

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Deze portretten van de Franeker hoogleraar theologie Nerdenus en zijn vrouw zijn gemaakt door de enkele decennia geleden herontdekte Enkhuizer schilder Jan Claesz. (ca 1570-na 1618). Het werk van Claesz. is kenmerkend voor de overgang van de 16de naar de 17de eeuw, direct voorafgaand aan het werk van kunstenaars als Frans Hals in Haarlem en Cornelis van der Voort in Amsterdam. Een deel van zijn oeuvre bestaat uit kinderportretten en als zodanig is Jan Claesz. een van de belangrijkste pioniers van het Nederlandse kinderportret. Hoewel het werk van Claesz. met enkele voorbeelden in het openbaar kunstbezit is vertegenwoordigd, vormen de portretten van Nerdenus en zijn vrouw daarop een welkome aanvulling, aangezien afbeeldingen van oudere mensen van zijn hand ontbraken. De portretten behoren tot de beste portretten in de collectie van Museum Martena en stellen het museum in staat om de rijke geschiedenis van Franeker als universiteitsstad te vertellen. Deze aankoop werd mede mogelijk gemaakt door het BankGiro Loterij Aankoopfonds van de Vereniging Rembrandt.

Jan Claesz.

Enkhuizen, ca. 1570 – Enkhuizen, na 1618

Portretten van Henricus Antonii Nerdenus en Ludovica Herbertsdr. Wijncoop, 1604

Olieverf op paneel, 2 x 87,5 x 63 cm

Collectie Museum Martena, Franeker

Aangekocht in 2012 met steun van de Vereniging Rembrandt

De portretten van Nerdenus en zijn vrouw tonen Claesz’ realistische en statige weergave van zijn modellen met aandacht voor elke rimpel en elke plooi. De schilderijen nemen een sleutelpositie in in het oeuvre van de kunstenaar, aangezien de identiteit van de nooit signerende meester kon worden vastgesteld aan de hand van het opschrift op een enige tijd later door Willem Delff gegraveerde kopie naar het mansportret.

Portretten van Henricus Antonii Nerdenus en Ludovica Herbertsdr. Wijncoop, 1604

Willem Jacobz. Delff

Delft, 1580 – Delft, 1638

Portret van Henricus Antonii Nerdenus naar portret Jan Claesz., na 1614

Kopergravure, 16,7 x 14 cm

In de collectie van Museum Martena bevindt zich een kopergravure van Willem Delff naar het originele portret dat Jan Claesz. van Nerdenus heeft geschilderd. Deze gravure vermeldt Ioan. Nicol. Enchus. pinx. (Johannes Nicolaas van Enkhuizen is de schilder). Tot het onderzoek van prof. dr. Ekkart wist niemand dat Jan Claesz. uit Enkhuizen de schilder was van dit portret. Ekkart kon door de vondst van de gravure het oeuvre van een tot dan toe onbekende schilder van de naam Jan Claesz. voorzien. Het nu bekende oeuvre van Jan Claesz. omvat alleen portretten, waaronder enkele prachtige kinderportretten.

Portret van Henricus Antonii Nerdenus naar portret Jan Claesz., na 1614

Anoniem

Epitaaf voor Henricus Antonii Nerdenus, 1650

Zandsteen

Collectie Martinikerk Franeker

Op de gravure van Willem Delff staat de tekst Timor Domini Initium Sapientiae. Dit is afkomstig uit psalm 111:10 en betekent 'Het begin van wijsheid is ontzag voor de Heer.' Op het portret van Jan Claesz. is te zien dat Nerdenus een boekje openhoudt. In het boekje is met enige moeite dezelfde tekst te lezen. Op het epitaaf dat de kleinzoon van Nerdenus, Johannes Antonius van der Linden, in 1650 liet plaatsen in de Academiekerk in Franeker is de tekst ook terug te vinden. Blijkbaar hebben we hier met de lijfspreuk van Nerdenus te maken. Het epitaaf bevindt zich nu in de Martinikerk in Franeker omdat in 1850 de Academiekerk werd afgebroken. Nerdenus werd na zijn dood in 1614 in het koor van de Martinikerk bijgezet.

Epitaaf voor Henricus Antonii Nerdenus, 1650

Jan Claesz.

Enkhuizen, ca. 1570 – Enkhuizen, na 1618

Portret van Henricus Antonii Nerdenus, 1604

Olieverf op paneel, 87,5 x 63 cm

Collectie Museum Martena, Franeker

Aangekocht in 2012 met steun van de Vereniging Rembrandt

Nerdenus werd in 1585 hoogleraar theologie aan de pas opgerichte universiteit in Franeker. Hij koos er in 1604 voor om samen met zijn vrouw door een Enkhuizer schilder geportretteerd te worden. Door zijn verleden als predikant in Enkhuizen zou hij Claesz. gekend kunnen hebben. Misschien is hij ook getipt door zijn zoon die rond 1604 rector van Latijnse school was in Enkhuizen. In ieder geval steken de portretten wat artistieke kwaliteit betreft met kop en schouders boven de andere professorenportretten in de collectie van Museum Martena.

Portret van Henricus Antonii Nerdenus, 1604

Jan Claesz.

Enkhuizen, ca. 1570 – Enkhuizen, na 1618

Portret van Ludovica Herbertsdr. Wijncoop, 1604

Olieverf op paneel, 87,5 x 63 cm

Collectie Museum Martena, Franeker

Aangekocht in 2012 met steun van de Vereniging Rembrandt

Over het onderwerp van de pendant van het schilderij van Nerdenus is weinig bekend. Ludovica Wijncoop was de vrouw achter de grote man. Zij kwam uit Gelderland en kreeg met Nerdenus vijf zoons die ook allemaal in Franeker studeerden. Na de dood van haar man bleef ze in Franeker wonen. Uit de archieven weten we dat ze in 1621 een huis bewoonde in het noorderkwartier van de Franeker binnenstad.

Portret van Ludovica Herbertsdr. Wijncoop, 1604

Anoniem

Portret van Henricus Antonii Nerdenus (kopie naar Jan Claesz.), 1614

Olieverf op paneel, 67,5 x 53 cm

Toen prof. dr. Rudi Ekkart in de jaren zeventig onderzoek deed naar de professorenportretten uit de collectie van het museum, ontdekte hij dat het portret van professor Nerdenus een kopie was van een portret door de Enkhuizer schilder Jan Claesz. Een zwart-witfotootje van het origineel bevond zich in de collectie van het RKD. Het originele portret moest in een privécollectie in Parijs zijn, maar de eigenaar was niet meer te achterhalen. De kopie werd waarschijnlijk na de dood van Nerdenus in 1614 geschilderd, omdat alleen de portretten van professoren die in het harnas waren gestorven in de senaatskamer werden opgenomen. Wie de kopie schilderde is niet bekend.

Portret van Henricus Antonii Nerdenus (kopie naar Jan Claesz.), 1614

Portretten Jan Claesz. Museum Martena, 1604

Creditline

De Ottema-Kingma Stichting

Vereniging Rembrandt

Creditline
← Ga terug