Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

19 juni 2012: Mauritshuis verwerft zeldzaam stilleven van Clara Peeters

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Peeters’ schilderijtje is zeker een van de fraaiste stillevens uit de tijd waarin een overvloed aan kaas en boter nog als rijkdom werd beleefd. Het eenvoudige arrangement en ingehouden palet hebben niets van hun aantrekkelijkheid verloren, terwijl de ongelofelijk knap geobserveerde details ook nu nog het plezier kunnen verschaffen dat de tijdgenoten van de schilder al moet hebben gefascineerd  – van de manier waarop de schilderes de structuur van de onderscheiden kazen en de boterkrullen wist na te bootsen tot en met het raffinement waarmee zij het licht laat reflecteren op het lemmet van het mes. Clara Peeters’ werk is heel zeldzaam, en het is met deze aankoop in één keer op zijn mooist in het Nederlands openbaar kunstbezit vertegenwoordigd. In het Mauritshuis zal haar stilleven bovendien iets laten zien van de manier waarop de Hollandse kunst van de Gouden Eeuw schatplichtig was aan dit soort pionierswerk uit Antwerpen.

Joachim Beuckelaer

Antwerpen, 1533 – Antwerpen, 1575

Keukenscène met Christus en de Emmaüsgangers, circa 1560-1565

Collectie Mauritshuis, Den Haag, in bruikleen van Stichting P. & N. de Boer, sinds 1960

In de collectie van het Mauritshuis slaat het schilderij van Peeters een welkome brug tussen deze 16de-eeuwse keukenscène van Joachim Beukelaar en de Haarlemse stillevens van Pieter Claesz en Willem Heda. Beuckelaer schilderde hier een grote hoeveelheid voedsel dat klaar staat voor bereiding. Rechts op de achtergrond zien we Christus met de Emmaüsgangers. Dit Bijbelverhaal is hier nadrukkelijk niet op de voorgrond afgebeeld -- het eten is hier het hoofdmotief. Het schilderij is een voorloper van het stilleven zonder verhaal dat pas 40 jaar later, door schilders zoals Peeters, voor het eerst zou worden geschilderd.

Keukenscène met Christus en de Emmaüsgangers, circa 1560-1565

Clara Peeters

Werkzaam circa 1607/1608 – 1621

Stilleven met kazen, amandelen en krakelingen, circa 1615

Olieverf op paneel, 35 x 50 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag

Aangekocht in 2012 met steun van de Vereniging Rembrandt

Clara Peeters was een begaafd schilderes en wordt tegenwoordig zeer gewaardeerd. Desondanks weten we niets over haar leven. Wij kennen haar naam omdat zij een aantal werken voluit heeft gesigneerd. Dit stilleven is gesigneerd op het fraai uitgevoerde mes. In het deksel van de rode kruik zien we de reflectie van een jeugdig gezicht met een wit kapje. Dit is de schilderes zelf! Een ander leuk detail is het testgaatje in de grootste kaas: een keurmeester heeft vanaf de bovenkant een monster genomen en dit na het proeven weer terug gestoken.

Stilleven met kazen, amandelen en krakelingen, circa 1615

Clara Peeters

Werkzaam circa 1607/1608 – 1621

Stilleven met vissen, oester en garnalen, circa 1607-1620

Olieverf op paneel, 25 x 35 cm

Collectie Rijksmuseum, Amsterdam

In Nederlands openbaar bezit zijn schilderijen van Clara Peeters schaars, want verder bezit alleen het Rijksmuseum in Amsterdam een gesigneerd stilleven.Op dit schilderij liggen op een tafelblad enkele vissen met oesters, mosselen en garnalen. Rechts op de achtergrond staat een boeket bloemen. De aanwinst van het Mauritshuis behoort binnen het oeuvre van Peeters tot een kleine groep van stillevens met kazen, waarvan er tot nog toe slechts één in een museale collectie aanwezig was (Los Angeles County Museum of Art).

Stilleven met vissen, oester en garnalen, circa 1607-1620

Floris Claesz. van Dijck

Haarlem, 1574/75 – Haarlem, 1651

Stilleven met vruchten, brood en kaas, 1613

Olieverf op paneel, 49 x 77 cm

Collectie Frans Hals Museum, Haarlem

Tegelijkertijd met Peeters waagden ook Haarlemse schilders, zoals Floris van Dyck, zich aan dit soort stillevens. Wat voor de 17de-eeuwse kijker zo aantrekkelijk was aan prominent uitgestalde kaasvariëteiten, is moeilijk te achterhalen. In onze streken was de productie van kaas en boter van groot economisch belang. Hun aanwezigheid op schilderijen zou kunnen duiden op welvaart én nationale trots. Maar de opstapeling van zuivelproducten is wellicht ook op te vatten als een verwijzing naar schadelijke overdaad. Een bekend gezegde luidde: ‘zuivel op zuivel is ‘t werk van den duivel’.

Stilleven met vruchten, brood en kaas, 1613

Willem Claesz. Heda

Haarlem, 1593/1594 – Haarlem, 1680/1682

Stilleven met een roemer en horloge, 1629

Olieverf op paneel, 49 x 69 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag

Het werk van Peeters lijkt van beslissende invloed te zijn geweest op Haarlemse meesters als Willem Heda en zijn collega Pieter Claesz. In de jaren 1620 en 1630 zouden zij eenvoudige en in sobere tinten geschilderde voedselstillevens gaan schilderen. Hoe deze invloed precies verliep, is niet eenvoudig te bepalen. Er zijn geen documenten die erop wijzen dat Peeters ooit in de Noordelijke Nederlanden is geweest.

Stilleven met een roemer en horloge, 1629

Pieter Claesz.

Berchem, 1597/1598 – Haarlem, 1661

Stilleven met een brandende kaars, 1627

Olieverf op paneel, 26 x 37 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag

Door de fraaie lichtwerking en de sublieme stofuitdrukking in dit stilleven heeft Pieter Claesz aan alledaagse voorwerpen een betoverende schoonheid weten te verlenen. In het verleden is het werk van Pieter Claesz en Clara Peeters wel eens verwisseld op grond van hun initialen (‘PC’ en ‘CP’). Het heeft er alle schijn van dat de Hollandse schilder Claesz het werk van de Vlaamse schilderes Peeters heeft gekend. Zij liep immers vooruit op latere ontwikkelingen: door haar keuze voor een laag gezichtspunt, de weergave van voorwerpen in close-up en het gebruik van een beperkt palet.

Stilleven met een brandende kaars, 1627

Judith Leyster

Haarlem, 1609 – Haarlem, 1631

Man die een vrouw geld aanbiedt, 1631

olieverf op paneel, 31 x 24 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag

Clara Peeters is een van de weinige vrouwelijke kunstenaars uit de zeventiende eeuw die we kennen. Het Mauritshuis had reeds werken van drie andere vrouwelijke kunstenaars uit die tijd in zijn collectie. In het Gemeentemuseum Den Haag, waar de collectie tijdens de verbouwing is ondergebracht, hangt onder andere dit schilderij van Judith Leyster. De bloemstillevens van Maria van Oosterwyck en Rachel Ruysch, de twee andere schilderessen, zijn op dit moment niet tentoongesteld in Den Haag. Met het stilleven van Peeters zijn nu de vier beste schilderessen uit de Lage Landen in het de collectie van het Mauritshuis vertegenwoordigd.

Man die een vrouw geld aanbiedt, 1631

Stilleven met kazen, amandelen en krakelingen, Clara Peeters

Creditline

Het Mauritshuis

BankGiroLoterij

Vereniging Rembrandt

Creditline
← Ga terug