Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

Twee Venetiaanse glazen voor het Gemeentemuseum Den Haag

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Dit glas illustreert een van de meest geraffineerde versieringstechnieken van glas. Bij deze techniek wordt gebruik gemaakt van rechte en spiraalvormig gewonden draden die met elkaar worden versmolten en tot een voorwerp worden uitgeblazen. Van oudsher wordt dit filigraanglas genoemd. De drinkschaal met zijn grote hoeveelheid draden toont bij uitstek het hoge niveau van vakmanschap dat Venetiaanse glasblazers in de zestiende eeuw hebben bereikt. Veel moderne glasblazers laten zich inspireren door het oude filigraanglas. Filigraanglas van deze verfijning is nauwelijks aanwezig in Nederlandse openbare collecties. De aanwinst past uitstekend in de glascollectie van het Gemeentemuseum Den Haag, waarin ook modern glas met witte of kleurige draden goed is vertegenwoordigd.

De vorm van de tazza met de ondiepe schaal is intrigerend en op schilderingen is te zien hoe dergelijke glazen daadwerkelijk werden gebruikt als drinkschaal voor wijn. Voor het drinken hiervan werd een uiterste concentratie gevraagd. Dit vereiste veel oefening en gold daardoor als bewijs voor een goede opvoeding.

Samenstelling: Jet Pijzel-Dommisse, conservator Gemeentemuseum Den Haag

Façon de Venise (Nederlanden?)

1575-1600

Tazza

Helder kleurloos en opaak wit filigraanglas a fili en a retortoli, h. 10,3, diam. 18,8 cm

Collectie Gemeentemuseum Den Haag. Aangekocht in 2012 met steun van Vereniging Rembrandt en haar Jaap en Joanna van der Lee-Boers fonds.

Technisch gezien was de tour de force van de aangekochte tazza in de zestiende eeuw alleen door Venetiaanse glasblazers mogelijk. Ondanks strenge regels wist een klein aantal Venetianen uit de stad weg te vluchten. Zij vestigden zich onder andere in de Nederlanden en daarom is niet helemaal uit te sluiten of de drinkschaal niet hier á la façon de Venise is vervaardigd. Een nauwelijks zichtbare onvolkomenheid in de volgorde van fili (draden) kan daarop wijzen: een kwaliteitscontrole in Venetië had dit glas waarschijnlijk niet overleefd.

Tazza

Anoniem

circa 1600

Stilleven met tinnen borden, vlees, druiven en olijven

Olieverf op paneel, 59 x 101 cm

Museum Het Prinsenhof Delft, bruikleen Rijksdienst Cultureel Erfgoed.

Filigraanglas is betrekkelijk weinig afgebeeld op stillevens. Op dit anonieme werk zijn zelfs twee exemplaren geschilderd, een kelkglas met rechte verticale draden a fili en een drinkschaal op baluster voet met spiralende draden  a fili en a retortoli. Dit laatste glas heeft nagenoeg dezelfde vorm en versiering als de nieuwe aanwinst. Het is een bewijs dat eind zestiende eeuw dergelijke glazen in de Nederlanden circuleerden en deze mogelijk zijn vervaardigd in hier door Venetianen opgerichte glasblazerijen.

Stilleven met tinnen borden, vlees, druiven en olijven

Façon de Venise

1550-1600

Hoge Vaas

Helder kleurloos en opaak wit filigraanglas a retortoli, h. 18,5, diam 7,8 cm

Collectie Gemeentemuseum Den Haag. Aangekocht in 2012 met steun van Vereniging Rembrandt en haar Jaap en Joanna van der Lee-Boers fonds.

Vaasjes uitgevoerd in de filigraantechniek zijn uiterst zeldzaam. Misschien zijn ze in de zestiende eeuw minder vervaardigd. Of waren ze extra kwetsbaar in gebruik als er bloemstelen in werden gestoken of er lang water in stond. Dit elegante exemplaar vertoont een opeenstapeling van insnoeringen, die tijdens het blazen met een tang worden aangebracht. Dergelijke vormen zijn ook te zien op afbeeldingen van een beroemd Venetiaans voorbeeldenboek uit 1604: de Bichierografia van Giovanni Maggi.

Hoge Vaas

Giovanni Maggi

1604

Vaasontwerp uit de Bichierografia, libri Quattro

Facsimile uitgave Florence 1977, pl. 158.

Er zijn relatief veel tekeningen bewaard gebleven van glazen met een Venetiaans model. De tekeningen zijn vervaardigd door zowel kunstenaars als praktiserende glasblazers, handelaren of zelfs bezoekers van de glasblazerijen. De getekende ontwerpen van Giovanni Maggi zijn gebundeld in vier delen getiteld Bichierografia en in 1604 in Florenze opgedragen aan kardinaal Del Monte, een groot verzamelaar. Van de vele zeer fantasievolle ontwerpen van drinkgerei en vazen komt dit ontwerp dichtbij, omdat ook een filigraan decoratie lijkt te zijn weergegeven. 

Vaasontwerp uit de Bichierografia, libri Quattro

Lino Tagliapietra

1999

Glasobject 'Ostuni'

Helder rookkleurig en opaak wit filigraanglas, h. 47,5 cm

Collectie Gemeentemuseum Den Haag. Aangekocht in 2000 met steun van Vereniging Rembrandt en haar Jaap en Joanna van der Lee-Boers fonds.

Het werk van de in Murano geboren en opgeleide glaskunstenaar Lino Tagliapietra (1934) behoort tot de top van de hedendaagse internationale glaskunst. Dit glasobject van filigraanglas is vervaardigd in de traditie van de oude Venetiaanse glazen. Het object illustreert bij uitstek Tagliapietra’s grote technische vaardigheid. Hij heeft over de hele wereld lesgegeven en ook intens samengewerkt met A.D. Copier. De naam ‘Ostuni’ is gebaseerd op het in Zuid-Italië gelegen gelijknamige dorpje, een op een heuvel gelegen enclave van witte huisjes.

Glasobject 'Ostuni'

Façon de Venise (Hall, Tirol?)

1550-1564, gravering 1564-1674

Trechterbokaal

Helder kleurloos en opaak wit filigraanglas, diamantlijngravure, gouddecoratie, h. 28 cm, diam. 14,7 cm

Collectie Gemeentemuseum Den Haag. Aangekocht in 1960 met steun van Vereniging Rembrandt.

Trechtervormige bokalen, al dan niet voorzien van filigraandraden en met een karakteristieke vergulde knop tussen kelk en voet, worden toegeschreven aan de Tiroler glashut in Hall. De Habsburgse vorsten in Oostenrijk wisten al vroeg glasblazers met al hun kennis van materialen en technieken weg te lokken uit Venetië. Deze bokaal is uniek door de namen en data die met een diamantstift enigszins primitief in het glas zijn gekrast. De vroegste datum 1564 bewijst dat filigraanglas toen al een hoge graad van perfectie had.

Trechterbokaal
← Ga terug