Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

Maart 2013: Het Mauritshuis verwerft een schilderij van Paul Bril

 

Waarom gesteund door Vereniging Rembrandt: Berglandschap met de heilige Hieronymus uit 1592 is een vroeg kabinetschilderij van de in Breda geboren kunstenaar Paul Bril (1553/54-1626). Hij verbeeldt een diep landschap in de Vlaamse traditie, vol dieren en met een figuur van Sint Hieronymus in de voorgrond. Bril, vanaf 1575/76 in Rome werkzaam, staat voor een hele generatie landschapschilders en maakte het genre geliefd in Italië. Berglandschap met de heilige Hieronymus toont in feite een samenvatting van de hele ontwikkeling die de landschapschilderkunst in de zestiende eeuw had doorgemaakt. Terwijl het door zijn evenwichtige compositie tevens op de drempel staat van een nieuwe eeuw, waarin het geschilderde landschap tot volle ontplooiing zou komen. Het landschap van Bril slaat een brug tussen het oudere Vlaamse landschap en de idealistische traditie van Lorrain en Poussin.
Voor de liefhebbers van het kabinetstukje bleef hij tot ver in de achttiende eeuw een begerenswaardig meester. Wie nu met een liefde voor Ruysdael en met de negentiende eeuwse Franse realisten opgroeit, zal misschien niet spontaan vallen voor Bril. Om hem naar waarde te schatten, moet men waarschijnlijk eerst wegdenken wat er later is gebeurd. Gezien het zeer kleine aantal werken dat zich van Bril in Nederlandse publieke collecties bevinden is de verwerving van Berglandschap met de heilige Hieronymus een belangrijke aanwinst voor de Collectie Nederland en kan het Mauritshuis met dit landschap de kiem van de zeventiende eeuwse landschapschilderkunst in de juiste context tonen.

Samenstelling: Quentin Buvelot & Ariane van Suchtelen, Mauritshuis

Paul Bril (Breda 1553/1554 – 1626 Rome)

1592

Berglandschap met de heilige Hieronymus

Koper, 26 x 33 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag

Aangekocht in 2013 met steun van de Vereniging Rembrandt en haar A.M. Roeters van Lennep Fonds

Berglandschap met de heilige Hieronymus is het vroegst bekende ezelschilderij van Brils hand, minutieus geschilderd op koper. Door de verfijnde schildertechniek, de aantrekkelijke compositie, het intieme karakter en de goede bewaringstoestand past het uitstekend in de collectie van het Mauritshuis. Het laat zestiende-eeuwse landschap vormt een sleutelstuk in het oeuvre van de schilder. Met de verwerving van het schilderij is Brils schilderkunst voor het eerst optimaal vertegenwoordigd in de Collectie Nederland. Tot aan de heropening van het Mauritshuis medio 2014 is de aanwinst te bewonderen in het Gemeentemuseum Den Haag.

Berglandschap met de heilige Hieronymus

Paul Bril (Breda 1553/1554 – 1626 Rome)

1592

Achterzijde Paul Bril, Landschap met de heilige Hieronymus

Collectie Mauritshuis, Den Haag

Op de achterzijde van de koperplaat zijn de initialen ‘PB’ en het jaartal ‘1592’ ingekrast. Als het jaartal 1592 inderdaad eigenhandig is, dan vormt Berglandschap met de heilige Hieronymus Brils eerste zelfstandige ezelschilderij. Ook zou het dan het vroegst bekende landschap zijn dat op een koperplaat is geschilderd. Bril was waarschijnlijk de eerste die van koper als drager gebruikmaakte, snel gevolgd door Jan Brueghel die de nieuwe techniek zou introduceren in Antwerpen. Het spiegelgladde oppervlak vormde een geschikte ondergrond voor hun minutieus uitgevoerde schilderijen.

Achterzijde Paul Bril, Landschap met de heilige Hieronymus

Paul Bril (Breda 1553/1554 – 1626 Rome)

circa 1592

Rotslandschap met de heilige Hieronymus

Pen in bruin en zwart krijt op papier, 19 x 27 cm

Collectie Galleria degli Uffizi, Florence

Paul Bril bereidde de compositie van het door het Mauritshuis verworven schilderij voor in een pentekening die in Florence wordt bewaard. Het is een studie voor de linkerhelft van zijn schilderij met de rotsen, hoge bomen en Hieronymus. De rechterhelft is amper aangeduid op de schets. Zulke voorstudies die als werkmateriaal werden gebruikt, zijn tegenwoordig zeer zeldzaam. Voor het schilderij gebruikte Bril overigens bij het schilderen van de houding van de heilige een prent van Cornelis Cort naar de Italiaanse meester Girolamo Muziano.

Rotslandschap met de heilige Hieronymus

Toegeschreven aan Paul Bril (Breda 1553/1554 – 1626 Rome)

1613

Landschap met de verzoeking van Christus

Tempera op perkament, 14,5 x 19,5 cm

Collectie Rijksmuseum Twenthe, Enschede

In Rijksmuseum Twenthe bevindt zich deze 1613 gedateerde Verzoeking van Christus. Het is een in tempera op perkament geschilderd werkje dat aan Paul Bril wordt toegeschreven. Ook in deze compositie gaat het in de eerste plaats om de weergave van het landschap en spelen de figuren een ondergeschikte rol. De kunstenaar paste net als op zijn Landschap met de heilige Hieronymus het driekleurenperspectief toe. Dit was een beproefd middel om diepte te suggereren door een verloop van de kleuren bruin, groen en blauw. Het landschap is wat eenvoudiger van opzet dan de aanwinst van het Mauritshuis.

Landschap met de verzoeking van Christus

Jan Brueghel de Oude(1568-1625) en Hans Rottenhammer (1564-1624)

circa 1595

Rust op de vlucht naar Egypte

Olieverf op koper, 22 x 29 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag

Misschien hield de overstap van Paul Bril van fresco’s naar schilderijen op koper en paneel verband met de komst van Jan Brueghel naar Rome in 1589-1590. Deze twee bevriende schilders hebben zich sterk door elkaar laten inspireren. Zij schilderden landschappen in een vergelijkbare verfijnde stijl, met veel aandacht voor levensechte details van flora en fauna. Samen maakten zij het schilderen op koperplaten populair in Rome. In dit kleine landschap van Brueghel uit het Mauritshuis voerde Rottenhammer de figuren uit.

Rust op de vlucht naar Egypte

Jan Brueghel de Oude(1568-1625) en Hans Rottenhammer (1564-1624)

1597

Christus in het voorgeborchte

Olieverf op koper, 26 x 35 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag

Christus in het voorgeborchte past in een reeks helletaferelen die Jan Brueghel vanaf de jaren 1590 in Italië schilderde. In Rome werkte Brueghel voor het eerst samen met de Duitser Hans Rottenhammer, die een deel van de figuren op deze koperplaat uitvoerde. Ook in Brils landschappen zijn de figuren soms door Rottenhammer uitgevoerd. Het is mogelijk dat Rottenhammer de heilige Hieronymus schilderde op de aanwinst van het Mauritshuis. Dat moet nog verder worden onderzocht, maar bekend is dat Rottenhammer in 1592 in Rome werkzaam was.

Christus in het voorgeborchte

Rogier van der Weyden en atelier (Doornik 1399/1400-1464 Brussel)

1460-1464?

De bewening van Christus

Paneel, 81 x 130 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag

Brils Berglandschap met de heilige Hieronymus is in feite een samenvatting van de hele ontwikkeling die de landschapschilderkunst in de zestiende eeuw had doorgemaakt. In de vijftiende eeuw bleef de weergave van het landschap meestal beperkt tot de achtergrond van religieuze voorstellingen, zoals in De bewening van Christus van Rogier van der Weyden in het Mauritshuis. Gedurende de zestiende eeuw maakten steeds meer schilders het landschap tot hoofdonderwerp en werd het religieuze onderwerp teruggebracht tot bescheiden proporties. Vaak werd gekozen voor een hoog gezichtspunt, zodat in één schilderij zoveel mogelijk elementen uit de zichtbare wereld konden worden samengebracht. Vanwege hun allesomvattende karakter worden dergelijke landschappen aangeduid als ‘wereldlandschap’.

De bewening van Christus

Karel du Jardin (Amsterdam 1627-1678 Venetië)

1660-1665

Italiaans landschap met een jonge herder, spelend met zijn hond

Olieverf op paneel, 31 x 38 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag

In het Mauritshuis slaat het schilderij van Bril een welkome brug tussen de zestiende-eeuwse Vlaamse landschapstraditie en het zeventiende-eeuwse Hollandse landschap. Hollandse landschapschilders werden in de eerste decennia van de zeventiende eeuw sterk beïnvloed door de komst van Vlaamse immigranten. Brils in Rome geschilderde landschap is te beschouwen als een voorloper van het werk van de Hollandse Italianisanten, die het zuidelijke landschap als hoofdmotief kozen. Van oudsher bezit het museum al werken van Nicolaes Berchem, Jan Both en ook dit aantrekkelijke schilderij van Karel du Jardin. Op zijn landschap wordt de warmte en het licht van een zomerse middag op het Italiaanse platteland geïdealiseerd.

Italiaans landschap met een jonge herder, spelend met zijn hond

Jan Soens (Den Bosch 1547/48-1611 Parma)

1590

Panoramisch landschap met hertenjacht

Koper, 46 x 69,8 cm

Collectie Noordbrabants Museum, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 1999

De op koper geschilderde aanwinst van het Mauritshuis uit 1592 is het vroegst bekende, gedateerde werk dat Bril op een afzonderlijke drager uitvoerde. Al veel eerder, aan het begin van de zestiende eeuw, was door Italiaanse kunstenaars reeds op koperplaten geschilderd. Na 1550 werd deze praktijk vooral door Noordelijke schilders in Italië gevolgd. Zo schilderde de Antwerpse kunstenaar Bartholomeus Spranger (1546-1611), die van 1566 tot 1575 in Italië verbleef, regelmatig op koperplaten. Hetzelfde geldt voor de uit ’s-Hertogenbosch afkomstige landschapschilder Jan Soens (1547/48-1611), die zijn werkzame leven in Rome en Parma doorbracht. Soens’ op koper geschilderde Panoramisch landschap met hertenjacht kon in 1999 met steun van de Vereniging Rembrandt worden verworven door het Noordbrabants Museum in Den Bosch.

Panoramisch landschap met hertenjacht

Creditline

De aankoop van Paul Bril werd mede mogelijk gemaakt door:

BankGiro Loterij

De Vereniging Rembrandt

Creditline
← Ga terug