Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

7 juni 2013: Stedelijk Museum Alkmaar verwerft een schilderij van Cornelis Cornelisz Buys II

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Het werk van Cornelis Cornelisz Buys II (Alkmaar 1495/1500-1545 Alkmaar) Jacob trekt bij Laban weg (ca. 1535) wordt gezien als een hoogtepunt in zijn oeuvre. De kwaliteit, het sterk verhalende karakter en de vele details in de voorstelling maken het schilderij tot een treffend voorbeeld van een zogenaamde `kontinuierende Darstellung` in de beste laatmiddeleeuwse traditie, waarin meerdere scènes uit een verhaal binnen hetzelfde kader zijn vereeuwigd. Juist in Alkmaar, de stad waar Buys leefde en werkte, kan nu een representatief beeld gegeven worden van zijn eigenhandige oeuvre. Stedelijk Museum Alkmaar brengt met de verwerving van dit schilderij een representatieve kern van het schaarse oeuvre van Cornelis Buys II bijeen: een geïdentificeerd portret, een uitzonderlijke nieuwtestamentische voorstelling en groot oudtestamentisch stuk, gepresenteerd in de context van schilderkunst uit diens directe omgeving.
De werkplaats van Buys II betrof een echt productieatelier, dat niet zo vernieuwend was als dat van bijvoorbeeld zijn vermoedelijke leermeesters Jan van Scorel (1495-1562) of Jacob Cornelisz van Oostsanen (1470-1533), precies het soort atelier dus waarvan we nog maar zo weinig weten. Een regionaal atelier waar verschillende beeldtradities versmelten. Zo is Jacob trekt bij Laban weg naast die laat middeleeuwse ‘kontinuerende Darstellung’ ook modern zestiende-eeuws in kleurstelling met belangstelling voor klassieke voorbeelden. Een aanwinst voor het Nederlands openbaar kunstbezit èn voor onze kennis van de zestiende-eeuwse regionale atelierpraktijk in Noord-Nederland. Deze aankoop werd mede mogelijk gemaakt door het Stortenbeker Fonds, het BankGiro Loterij Aankoopfonds en het Themafonds Middeleeuwen van de Vereniging Rembrandt.

Samenstelling: Christi M. Klinkert, conservator Stedelijk Museum Alkmaar

Cornelis Cornelisz Buys II (Alkmaar 1495/1500-1545 Alkmaar)

circa 1535

Jacob trekt bij Laban weg

Olieverf op paneel, 83,8 x 65,5 cm

Collectie Stedelijk Museum Alkmaar

Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2013

Het vertelplezier spat van dit schilderij. Overal in het landschap staan figuurtjes, alsof de kunstenaar niet van stoppen wist. Op de voorgrond loopt Jacob (met tulband) naast de kamelen die zijn vrouwen Rachel en Lea dragen. Wat voorafging staat op de achtergrond links, rechtsachter wat volgde. Buys werkte in de overgangsfase van middeleeuwen naar renaissance, en dat is aan dit werk goed te zien. De verteltrant is nog ouderwets, met verschillende verhaalmomenten in één voorstelling. De zachte kleuren en de gespierde, beweeglijke figuren zijn juist heel modern.

Jacob trekt bij Laban weg

Cornelis Anthonisz (Amsterdam 1499-1553 Amsterdam)

1536

Marcus Mucius Scaevola

Houtsnede op papier, 55 x 37 cm

Collectie Rijksprentenkabinet, Amsterdam

Cornelis Buys’ bewondering voor de klassieke kunst blijkt heel concreet uit de kostuums die zijn figuren dragen en uit de ruïnes op de achtergrond. Vergelijk het schilderij eens met deze prent van Cornelis Anthonisz, een kleinzoon van Jacob Cornelisz van Oostsanen en leeftijdsgenoot van Buys. Anthonisz heeft de Romeinse held Marcus Mucius Scaevola weergegeven als een klassieke sculptuur, tegen de achtergrond van het Forum Romanum. Jacob en zijn metgezellen zijn geen Romeinse helden, maar hebben van Buys dezelfde soort kleding gekregen als Marcus en hebben even gespierde armen, benen en ‘sixpacks’. Ook zij bevinden zich in een landschap met klassieke gebouwen – al zijn die veelal vervallen.
 

Marcus Mucius Scaevola

Cornelis Cornelisz Buys II (Alkmaar 1495/1500-1545 Alkmaar)

circa 1535

Het Laatste Avondmaal

Olieverf op paneel, 83,8 x 65,5 cm

Collectie Stedelijk Museum Alkmaar

Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 1982

Het ‘overgangskarakter’ van de nieuwe aanwinst Jacob trekt bij Laban weg, kenmerkt ook Buys’ Laatste Avondmaal. In een fantasievol bouwwerk in de nieuwe renaissancestijl is te zien hoe Christus tijdens zijn laatste avondmaal voorspelde dat hij verraden zou worden. Hoe het verder ging, is naast het gebouw verbeeld: links Christus in Getsemane met Judas, rechts de Olijfberg en Gevangenneming. Opvallend is de metaalachtige uitstraling van het stuk: het verhaal lijkt niet in verf maar in glanzende email te zijn uitgevoerd. Deze uitstraling is typerend voor al Buys’ werken.

Het Laatste Avondmaal

Cornelis Cornelisz Buys II (Alkmaar 1495/1500-1545 Alkmaar)

circa 1530

Portret van Petrus Nannius (1500-1557)

Olieverf op paneel, 63,2 x 47,5 cm

Collectie Stedelijk Museum Alkmaar (bruikleen van de Stichting Provenhuis Paling en Van Foreest)

Stedelijk Museum Alkmaar bezit behalve bijbelse stukken ook een individueel portret van Buys’ hand. Pas onlangs kon de geportretteerde geïdentificeerd worden als Petrus Nannius, een van de meest geslaagde Alkmaarders van zijn tijd: al jong rector van de Latijnse school, en op zijn 35ste hoogleraar Latijn in Leuven. Hij correspondeerde met vele geleerden en zijn werk werd door heel Europa gelezen. Een oud-leerling, de Alkmaarse medicus Pieter van Foreest (Petrus Forestus) verwierf dit portret. Via diens familie kwam het in het museum terecht.

Portret van Petrus Nannius (1500-1557)

Jacob Cornelisz van Oostsanen (Oostzaan 1470-1533 Amsterdam?)

circa 1518

Portret van Jan Gerritsz van Egmond, baljuw van de Nieuwburg en burgemeester van Alkmaar (†1523)

Olieverf op paneel, 42,4 x 32,8 cm

Collectie Rijksmuseum, Amsterdam (in bruikleen bij Stedelijk Museum Alkmaar)

Cornelis Buys werd naar alle waarschijnlijkheid opgeleid door zijn oom Jacob Cornelisz van Oostsanen, de eerste bij naam bekende Amsterdamse kunstenaar. In 2014 wijden Stedelijk Museum Alkmaar en het Amsterdam Museum een tentoonstelling aan hem, getiteld Van Oostsanen. De onbekende Hollandse meester. Daarin wordt voor het eerst een groot deel van zijn oeuvre bijeengebracht in Nederland en getoond in samenhang met werk van leerlingen en tijdgenoten. Natuurlijk zal Buys’ Jacob trekt bij Laban weg niet ontbreken.

Portret van Jan Gerritsz van Egmond, baljuw van de Nieuwburg en burgemeester van Alkmaar (†1523)

Jan van Scorel (Schoorl 1495-1562 Utrecht)

circa 1530

Maria Magdalena

Olieverf op paneel, 66,3 x 76 cm

Collectie Rijksmuseum, Amsterdam

Jacob Cornelisz was niet alleen de leermeester van Cornelis Buys, maar ook van Jan van Scorel, die rond 1518 naar Italië reisde en enkele jaren later de vormentaal van de renaissance naar de Noordelijke Nederlanden mee terug bracht. Het belang van Van Scorel voor de ontwikkeling van de Noord-Nederlandse kunst is nauwelijks te overschatten. Ook in het oeuvre van Buys is de invloed van Van Scorel direct zichtbaar. De zachte kleuren en het weidse, rotsachtige landschap in deze verbeelding van Maria Magdalena zijn ook te vinden in Jacob trekt bij Laban weg.

Maria Magdalena

Maarten van Heemskerck (Heemskerk 1498-1574 Haarlem)

circa 1540

Portretten van Andries van Oudshoorn van Sonnevelt (ca. 1490-1555) en Wilhelmina Paling (ca. 1499-1567)

Olieverf op paneel

Collectie Stedelijk Museum Alkmaar (bruikleen Stichting Provenhuis Paling en Van Foreest)
Gerestaureerd met steun van Stichting Provenhuis Paling en Van Foreest (mansportret) en Stichting Victor Heiloo (vrouwenportret)

Er zijn aanwijzingen dat Buys ook Maarten van Heemskerck, Van Scorels bekendste leerling en navolger, heeft gekend. Deze werkte tussen 1538 en 1542 aan het kolossale Laurentiusaltaar voor de Grote Kerk van Alkmaar en in een memoriaalboek van de kerkmeesters wordt vermeld dat Buys zijn steentje bijdroeg aan ‘stoffering’ (polychromering, vergulding) van de lijst daarvan. In de tijd dat Van Heemskerck aan het altaarstuk werkte, schilderde hij ook deze portretten van een welgesteld en invloedrijk Alkmaarse echtpaar.

Portretten van Andries van Oudshoorn van Sonnevelt (ca. 1490-1555) en Wilhelmina Paling (ca. 1499-1567)

Werkplaats van Cornelis Cornelisz Buys II (Alkmaar 1495/1500-1545 Alkmaar)

circa 1530-1540

De bewening van Christus

Olieverf op paneel, 100,7 x 83,4 cm

Collectie Rijksmuseum, Amsterdam

Als zelfstandige meester in Alkmaar heeft Buys een redelijk productief atelier geleid. Stedelijk Museum Alkmaar bezit drie eigenhandige werken. Een vierde bevindt zich in een privécollectie: Rebecca en Eliëzer bij de put, het enige gesigneerde werk van Buys. Dit stuk verbeeldt Genesis 24, de voorgeschiedenis van Jacob trekt bij Laban weg. Van laatstgenoemd werk bevindt zich een variant in Musée Grand Curtius te Luik. Deze is iets groter dan de Alkmaarse aanwinst, maar in slechtere conditie. Tot slot bezitten Rijksmuseum Amsterdam en Museum Catharijneconvent aan Buys’ werkplaats toegeschreven Beweningen.

De bewening van Christus

Creditline

Mede mogelijk gemaakt door:

Vereniging Rembrandt

BankGiro Loterij

VSB Fonds

Creditline
← Ga terug