Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

4 juli 2013: Rijksmuseum Amsterdam verwerft een werk van Jan Jansz Mostaert

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt? Met de verwerving van Episode uit de verovering van Amerika (ca.1540) van Jan Jansz Mostaert (Haarlem c. 1474 - Haarlem 1552/53) is één van de vroegste en grootste Noord-Nederlandse landschapspanorama’s met een unieke thematiek in de Collectie Nederland teruggebracht. Episode uit de verovering van Amerika is een werk met een grote historische dimensie als het vroegst bekende schilderij dat de verovering van Amerika door Europeanen (1492) en de ontdekking van de ‘Nieuwe Wereld’ uitbeeldt. In de jaren dat de Nederlanden nog samen met Spanje deel uitmaakte van het Habsburgse rijk toont Mostaert vol verwondering een tot dan toe onbekend werelddeel. In de traditie van de Europese landschapsschilderkunst schilderde hij ‘exotische’ rotsformaties, dieren en mensen en creëert een beeld van een ver, mysterieus land. Jan Jansz Mostaert geldt als een van de bekendste Noord-Nederlandse schilders van de 16de eeuw, vooral om zijn portretten en religieuze schilderkunst. In zijn oeuvre is dit schilderij een volstrekt unicum dat aan de wieg staat van de Noord-Nederlandse landschapsschilderkunst.

Jan Jansz Mostaert (Haarlem ca. 1474 – 1552/53 Haarlem)

ca. 1535

Episode uit de verovering van Amerika

Olieverf op paneel, 86,5 x 152,5 cm

Collectie Rijkmuseum, Amsterdam

Aangekocht in 2013 met steun van Vereniging Rembrandt en de Stichting Nationaal Fonds Kunstbezit

Dit is het vroegst bekende schilderij dat een episode uit de verovering van de Nieuwe Wereld verbeeldt. In een weids landschap met een grillige rotspartij verdedigen naakte inboorlingen zich tegen zwaar bewapende Spaanse troepen die rechtsachter met schepen worden aangevoerd. Al in 1604 beschreef Karel van Mander deze ongewone voorstelling in zijn Schilder-boeck. Hij noemde het ‘een Landtschap, wesende een West-Indien met veel naeckt volck, met een bootsighe [bultig] Clip [rots], en vreemt ghebouw van huysen en hutten’.

Episode uit de verovering van Amerika

Jan Jansz Mostaert (Haarlem ca. 1474 – 1552/53 Haarlem)

ca. 1535

Episode uit de verovering van Amerika (detail)

Olieverf op paneel, 86,5 x 152,5 cm

Collectie Rijkmuseum, Amsterdam

Aangekocht in 2013 met steun van Vereniging Rembrandt en de Stichting Nationaal Fonds Kunstbezit

Mostaert legde in zijn compositie de nadruk op het arcadische landschap en het wanhopige verzet van de inheemse bevolking. Het is een ongelijke strijd: de inboorlingen met hun primitieve wapens maken geen schijn van kans tegen de lansen en vuurwapens van de aanvallers. Het is dan ook waarschijnlijker dat de voorstelling moet worden gezien als een vroeg commentaar op de brute verstoring van de paradijselijke nieuwe wereld door de Spanjaarden, dan als een verheerlijking van de verovering van Amerika.

Episode uit de verovering van Amerika (detail)

Jan Jansz Mostaert (Haarlem ca. 1474 – 1552/53 Haarlem)

ca. 1525-30

De aanbidding der Koningen

Olieverf op paneel, 51 x 36,5 cm

Collectie Rijkmuseum, Amsterdam

Van Mostaert zijn vooral portretten en religieuze voorstellingen bekend, waaronder deze Aanbidding der koningen. Hij oogstte in zijn tijd veel waardering met zijn schilderijen en werd bewonderd door kunstenaars van de volgende generaties, onder wie Maarten van Heemskerck, die meende dat Mostaert alle hem bekende oude meesters had overtroffen. De nieuwe aanwinst is als landschap met een profaan onderwerp een unicum in zijn oeuvre en vormt daarmee een waardevolle aanvulling op de portretten en historiestukken in het Rijksmuseum.

De aanbidding der Koningen

Geertgen tot Sint Jans (? Leiden ca. 1460-ca. 1490 Haarlem)

ca. 1480-85

Aanbidding der Koningen

Olieverf op paneel, 91,6 x 71,8 cm

Collectie Rijkmuseum, Amsterdam

Het is duidelijk dat Mostaert goed heeft gekeken naar het werk van zijn beroemde voorganger in Haarlem, Geertgen tot Sint Jans. Van de jong gestorven Geertgen zijn slechts weinig schilderijen bewaard. Zijn werk wordt gekenmerkt door een wat primitieve stijl, slanke, gestileerde figuren en een bijzondere aandacht voor het landschap. Deze Aanbidding der koningen bevindt zich in het Rijkmuseum, enkele andere stukken van zijn hand zijn te zien in Museum Boijmans Van Beuningen en Museum Catharijneconvent.

Aanbidding der Koningen

Jan Jansz Mostaert (Haarlem ca. 1474 – 1552/53 Haarlem)

ca. 1525

Portret van een vrouw

Olieverf op paneel, 64,3 x 49,5 cm

Collectie Rijkmuseum, Amsterdam

Dit portret van een onbekende vrouw bewijst dat Mostaert zowel een uitstekend portrettist als een voortreffelijk landschapsschilder was. In de achtergrond is de legende van Sint Hubertus weergegeven. Net als in de nieuwe aanwinst is het bergachtige landschap gefantaseerd. De kunstenaar heeft de vorm van het rotsgebergte aangepast aan het silhouet van de vrouw, om te voorkomen dat zij met haar hoofd de horizon zou doorsnijden. De wijze waarop de wolkenlucht is weergegeven is typisch voor Mostaert.

Portret van een vrouw

Jan Jansz Mostaert (Haarlem ca. 1474 – 1552/53 Haarlem)

ca. 1525-30

Portret van een Afrikaanse man

Olieverf op paneel, 30,8 x 21,2 cm

Collectie Rijkmuseum, Amsterdam

Aangekocht in 2005 met steun van de Vereniging Rembrandt

Mostaert heeft vaker uitzonderlijke onderwerpen geschilderd. Dit is het vroegst bekende, zelfstandige renaissanceportret van een Afrikaanse man. De voorgestelde is mogelijk Christophle le More, een lijfwacht van keizer Karel V. Ook het idee voor de Episode uit de verovering van Amerika kan Mostaert hebben opgedaan aan het Habsburgse hof, waar grote belangstelling voor de Nieuwe Wereld bestond. Hij had banden met dit hof door zijn benoeming tot ‘painctre aux honneurs’ in 1518 door landvoogdes Margareta van Oostenrijk.

Portret van een Afrikaanse man

Herri met de Bles (werkzaam Antwerpen ca. 1533-1550)

1535-45

Landschap met Sint Christoffel

Olieverf op paneel, 30 x 43 cm

Collectie Boijmans Van Beuningen, Rotterdam

Vroege landschapskunst is breed vertegenwoordigd in de Collectie Nederland. Noord-Nederlandse voorbeelden, zoals van Lucas van Leyden en Jan van Scorel, zijn vooral in het Rijksmuseum te vinden, Zuid-Nederlandse in Museum Boijmans Van Beuningen. In Rotterdam wordt een keur aan 16de-eeuwse landschappen bewaard, van kunstenaars als Joachim Patinir, Herri met de Bles, Pieter Bruegel en Cornelis van Dalem. Dit panoramische landschap met Sint Christoffel is gemaakt door een tijdgenoot van Mostaert, de in Antwerpen werkzame schilder Herri met de Bles.

Landschap met Sint Christoffel

Cornelis van Dalem (werkzaam Antwerpen 1545-1573)

1560-70

Landschap met het begin van de beschaving

Olieverf op paneel, 88 x 165 cm

Collectie Boijmans Van Beuningen, Rotterdam

Aangekocht in 1996 met steun van de Vereniging Rembrandt

Mostaerts Episode uit de verovering van Amerika wordt wel eens vergeleken met dit schilderij door Cornelis van Dalem in Museum Boijmans Van Beuningen. Niet alleen is hier eveneens een primitieve beschaving weergegeven, ook het grillige landschap met het gat in de rots vertoont overeenkomsten. Maar daar waar Van Dalem een samenleving van veehouders met runderen, schapen en geiten schilderde, schiep Mostaert met naakte inboorlingen en exotische dieren zoals papegaaien en een aap een beeld van een ver en vreemd land.

Landschap met het begin van de beschaving

Creditline

De aankoop van Episode uit de verovering van Amerika werd mede mogelijk gemaakt door:

BankGiro Loterij

Vereniging Rembrandt

Stichting Nationaal Fonds Kunstbezit

Mondriaan Fonds

Ministerie van OC&W

VSB Fonds

SNS Reaal Fonds

Creditline
← Ga terug