Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

12 december 2013: Rijksmuseum Amsterdam presenteert een Lakkist uit 1640

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Een belangrijk en zeer waardevol stukje Nederlandse geschiedenis is met deze aankoop aan de Collectie Nederland toegevoegd. Lakwerk en porselein behoorden tot de meest begerenswaardige objecten die de Nederlanders in de 17de eeuw vanuit Azië importeerden. In Europa ontbraken de grondstoffen en de kennis om voorwerpen van een dergelijke perfectie te maken. Nederland was vanaf 1639 het enige land dat toegang had tot handel met Japan en  tevens in staat om contact te leggen met de belangrijkste Japanse lakwerkateliers. Hooggeplaatste VOC-dienaren konden zo enkele bijzondere bestellingen plaatsen en slaagden er in om, vóór het verbod op de export van het uitzonderlijk mooie lakwerk, twaalf lakkisten van dit niveau naar Nederland te verschepen. Van hieruit werden zij verspreid over Europa. Tien bevinden zich nu in buitenlandse musea en één in langdurig bruikleen in het Ashmolean museum. Voor Nederland is dit waarschijnlijk de laatste kans geweest om één van deze twaalf Japanse meesterwerken te verwerven die zo nauw verbonden zijn met de kern en de oorsprong van de handelsrelatie tussen Nederland en Japan.

Samenstelling: Menno Fitski, conservator Aziatische Kunst, Rijksmuseum Amsterdam

Japan, toegeschreven aan de Koamimakerij

circa 1640

Japanse Lakkist (vooraanzicht)

Lak op hout, ingelegd met goud, zilver, parelmoer en kristal, 63,5 x 144,5 x 73 cm

Collectie Rijksmuseum Amsterdam, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2013

Op de voorkant van de kist is een episode afgebeeld uit de 11de-eeuwse roman over de romantische avonturen van Prins Genji. Deze klassieker van de Japanse literatuur was een vaste bron voor de afbeeldingen op lakwerk. Voor de elite in Japan die hoge kwaliteit lakwerk liet maken, was een Genji scene een passend thema, waar met subtiele verwijzingen werd aangeduid om welk hoofdstuk het ging. Voor de Nederlandse afnemer van deze kist was de voorstelling passend exotisch.

Japanse Lakkist (vooraanzicht)

Japan, toegeschreven aan de Koamimakerij

circa 1640

Japanse Lakkist (detail)

Lak op hout, ingelegd met goud, zilver, parelmoer en kristal, 63,5 x 144,5 x 73 cm

Collectie Rijksmuseum Amsterdam, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2013

De detaillering van de versiering is buitengewoon. Zo is de kleding van iedere figuur individueel versierd met een eigen, minutieus weergegeven patroon. Voor de motieven werd heel fijn poedergoud in een nog nat ontwerp van lak gestrooid, dat mooi contrasteerde met diepzwart gekleurde lak. De Nederlanders konden alleen rond 1640 lakwerk van deze allerhoogste kwaliteit bestellen. Van de twaalf stukken van wat nu de Fine Group is gaan heten, is dit het grootste en meest voyante exemplaar.

Japanse Lakkist (detail)

onbekend

circa 1575-1625

Lakkist (Portugese stijl)

Hout, goudlak en parelmoer, 47,5 cm x 93,8 cm x 40,1 cm

Collectie Rijksmuseum Amsterdam

Voordat de Nederlanders naar Japan kwamen, kochten de Portugezen er al lakwerk, in vormen en versieringen die ze op bestelling lieten maken. Het model van deze grote koffer is Europees; het ijzeren beslag is aangeduid met banden van parelmoer ingelegde patronen. De rechthoekige velden die zo zijn ontstaan zijn gevuld met een dichte versiering van dieren en plantmotieven. Dit kenmerkende voorbeeld  van de bestellingen in Portugese stijl werden ook door de Nederlandse handelaren gekocht toen ze in even na 1600 met Japan handel gingen drijven. In de decennia daarna pasten ze hun bestellingen langzamerhand aan, naar een meer open versieringsstijl.

Lakkist (Portugese stijl)

Saji Kichibei

circa 1650

Koffer van Japans lakwerk

Lak op hout, ingelegd met koper en metaal, 49 x 97,5 x 41,5 cm

Collectie Groninger Museum, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 1988

Vanaf de jaren 1630 bestelden de Nederlanders een nieuwe stijl lakwerk. Geometrische kaders met dieren en planten maakten plaats voor landschappen met paviljoens, waarbij er meer plaats was voor onversierde, zwarte vlakken. Deze koffer is een belangrijk ijkpunt voor de stijl van rond 1650 , want het is – heel uitzonderlijk – gesigneerd door de maker: Saji Kichibei. Zijn naam wordt in 1653 vermeld in het register dat het hoofd van de handelsvestiging in Japan bijhield.

Koffer van Japans lakwerk

Onbekend (Japan)

ca. 1690-1700

Lakwerk bord met het wapen van de familie Valckenier

lak op hout, 53 cm (diameter)

Collectie Rijksmuseum Amsterdam

In de tweede helft van de 17de eeuw lukte het niet meer om de hand te leggen op lakwerk van de topkwaliteit van rond 1640, al waren er aan het einde van de eeuw wel speciale bestellingen die in de richting komen. Een voorbeeld is een sierschotel met het wapen van de familie Valckenier en op de rand een afbeelding van de hofreis naar de shogun, de hoogste regeringsfunctionaris van Japan. Elk jaar ondernamen de Nederlanders vanuit de handelspost op Deshima deze reis, om de shogun geschenken te brengen en eer te betonen.

Lakwerk bord met het wapen van de familie Valckenier

onbekend

1684 - 1692

Japanse zwart gelakte koker bedoeld voor vier documenten van de Verenigde Oost-Indische Compagnie

hout, lakwerk, bladgoud, 69 x 9,5 cm

Collectie Fries Museum, Leeuwarden

Wouter Valckenier was bevriend met Hendrick van Buijtenhem, met wie hij samen in het bestuur van Batavia zat. Van Buijtenheim was ook lange tijd in Japan als hoofd van de handelsvestiging. In deze lucratieve functie bouwde hij waarschijnlijk goede contacten op met het Japanse bestuur, die hem in staat kunnen hebben gesteld om op zijn hofreis speciaal lakwerk te bestellen, van hoge kwaliteit. Dit is een bijzondere koker, die van Buijtenheim’s aanstellingsdocumenten voor zijn positie in Japan bevatte.

Japanse zwart gelakte koker bedoeld voor vier documenten van de Verenigde Oost-Indische Compagnie

Creditline

De aankoop van de Japanse Lakkist is mede mogelijk gemaakt door:

Jaffé-Pierson Stichting

BankGiro Loterij

Vereniging Rembrandt

Creditline
← Ga terug