Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

januari 2014: Centraal Museum Utrecht verwerft een prototype van de Deense stoel van Rietveld

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Deze stoel is het prototype van de latere Lage of Deense stoel (1946) van Gerrit Rietveld (1888-1964). Het prototype wordt gezien als belangrijke schakel in het ontwerpproces dat leidde tot de uiteindelijke vorm van de Deense stoel. Het ontwerp toont een markant moment in Rietvelds oeuvre en verraadt de doorwerking van de allereerste stoelen met vlakken die niet in één of twee, maar in drie richtingen gebogen zijn.
In dit ontwerp is de hang naar de aankomende industriële vormgeving sterk te zien en wordt met deze aankoop niet alleen de ontwikkeling van Rietveld maar ook die van de toegepaste kunst in Nederland nog beter verteld.

Samenstelling: Alied Ottevanger, Conservator Vormgeving en Toegepaste Kunst Centraal Museum Utrecht

Gerrit Rietveld (1888 - 1964)

1927

Birza-stoel

Houtvezelplaat, koper
h 71,5 x b 75 x d 61 x z 36 cm

Collectie Stedelijk Museum, Amsterdam
© Gerrit Thomas Rietveld Birza-stoel c/o Pictoright Amsterdam 2014

Midden jaren twintig raakte Rietveld geboeid door de uitdaging om stoelen uit één plaat materiaal te maken. De Birza-stoel is het resultaat van een van zijn vroegste experimenten vanuit deze fascinatie. Hij slaagde er in 1927 in om deze stoel, een opdracht van de Amsterdamse familie Birza, uit één plaat zogeheten Vulkanfiber te vervaardigen. Het meubel was echter zo moeilijk uit te voeren dat zelfs Rietvelds assistent Van de Groenekan dit werk weigerde. Het is bij dit ene exemplaar gebleven.

Birza-stoel

Gerrit Rietveld (1888 - 1964)

1927

Eerste model

Berkenmultiplex, berkentriplex, hout
h 83 x b 69 x d 94 x z 30

Collectie Stedelijk Museum, Amsterdam
© Gerrit Thomas Rietveld Eerste Model (prototype) c/o Pictoright Amsterdam 2014

Bij Rietvelds experimenten om stoelen te maken uit één plaat werd de vorm gebaseerd op een model dat in haar geheel uit het materiaal kon worden gesneden. Dat model diende vervolgens in elkaar te worden gevouwen. Het snijden leende zich goed voor machinale uitvoering. Voor het in elkaar vouwen, buigen en haken bestonden vermoedelijk minder passende fabrieksmatige oplossingen. Waren de schaalmodelletjes nog vrij gemakkelijk in elkaar te zetten, bij de concrete werken bleek dit steeds weer een tour de force.

Eerste model

Gerrit Rietveld (1888 - 1964)

1946-1950

Deense stoel

Multiplex,

h 61.5cm x b 61.5cm x d 59cm

Collectie Centraal Museum, Utrecht; schenking 1959
Image & copyrights Centraal Museum, Utrecht/Axel Funke

Door stukken gebogen multiplex of fiberplaat van verschillende dikte om elkaar te vouwen maakte Rietveld deze lage stoel. Het model is tussen 1946 en 1950 in een kleine oplage uitgevoerd van stukken met onderling iets afwijkende vorm en kleur. Omdat een ervan in 1952 in Denemarken is geëxposeerd wordt de stoel sindsdien vaak aangeduid als Deense stoel. Dat Rietveld zelf gecharmeerd was van dit fauteuiltje blijkt uit zijn gebruik ervan in 1958, bij zijn maquette voor de ideale flat.

Deense stoel

Gerrit Rietveld (1888 - 1964)

1927

Beugelstoel met armleggers

hout, ijzer, fiber,

96 x 79 x 87 cm

Collectie Centraal Museum, Utrecht; schenking 1959
Image & copyrights Centraal Museum Utrecht/Ernst Moritz

In dezelfde tijd dat andere vooruitstrevende meubelontwerpers in hun stoelen frames van metalen buizen gingen toepassen experimenteerde Rietveld ook hiermee. Hij onderscheidde zich echter door naast het gebruik van metalen buizen voor de constructie en de contour, ook de uitdaging mee te nemen om de rug en zitting uit één gebogen plaat te maken. Daarmee was Rietveld uniek en de eerste. Zijn onderzoek resulteerde in diverse typen Beugelstoelen die te koop waren bij Metz en Co in Amsterdam.

Beugelstoel met armleggers

Gerrit Rietveld (1888 - 1964)

1932

Zigzagstoel metalen prototype

Fotopapier,
h 113 mm x  b 81 mm

Rietveld Schröderarchief, Collectie Centraal Museum, Utrecht;  Bruikleen 1985
Image & copyrights CMU/ Pictoright, Amsterdam

In zijn streven om een stoel uit één stuk te maken vroeg Rietveld zich omstreeks 1932 af of hij daarmee kon uitkomen op een vorm die als een lijn in de ruimte stond. Het resulteerde in een stoel in de gestalte van een verticaal opgaand zigzagteken, de nu heel beroemde Zigzagstoel. Pogingen om van dit prototype in plaatstaal een serie te maken werden ingehaald door de uitvoering in hout. Met kant-en-klare kastplanken bleek die veel gemakkelijker te produceren.

Zigzagstoel metalen prototype

Gerrit Rietveld (1888 - 1964)

1942

Aluminiumstoel

Aluminium, metaal,
h 71 x b 73 x d 62,5 x z 36 cm

Collectie Stedelijk Museum, Amsterdam
© Gerrit Thomas Rietveld Aluminiumstoel c/o Pictoright Amsterdam 2014

Over Rietvelds Aluminiumstoel waarvan dit prototype in de Tweede Wereldoorlog is gemaakt, deden nogal wat indianenverhalen de ronde. Een daarvan was dat het materiaal afkomstig was van een neergestort vliegtuig. De realiteit was minder avontuurlijk. Zowel bij het verkrijgen van het materiaal als bij het verwerken ervan kreeg Rietveld hulp van zijn zonen Wim en Egbert. Het gebruik van aluminium zat overigens niet mee. Zo waren de geponste gaten nodig om het metaal stevigheid te geven.

Aluminiumstoel

Gerrit Rietveld (1888 - 1964)

1946-1950/52

Prototype Lage stoel

metaal ; geschilderd metaal,
h 55.2 x b 51.1 x d 66 cm

Image©right Centraal Museum Utrecht/Adriaan van Dam/Pictoright

Dit Prototype Lage Stoel wordt wisselend in 1946 en omstreeks 1950/52 gedateerd. Daardoor kan het gelden als prototype voor Rietvelds Deense stoel, maar ook voor niet gerealiseerde opdrachten uit de magere jaren na de bevrijding. Voor alles is het een wezenlijke schakel tussen Rietvelds ontwerpproces van voor en na de oorlog. Hij paste er zijn werkwijze in toe die hij bij zijn Beugelstoelen en Deense stoel had ontwikkeld, maar zette die hier in om ijzer te verwerken en stalen T-profielen.

Prototype Lage stoel
← Ga terug