Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

30 juni 2014: Universitaire Bibliotheken Leiden verwerft twee fotoboeken van Ata Kando

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Voorstudies en dummy’s van fotoboeken zijn van belang om de ontwikkeling van het Nederlandse fotoboek te kunnen zien. De opmerkingen en aanwijzingen die de kunstenaar er vaak op heeft aangebracht, geven inzicht in de persoonlijke opvattingen en werkwijze. Dit bepaalt in het algemeen de kunsthistorische waarde van de dummy’s van de fotoboeken waar Nederland zo beroemd om is.
De Vereniging Rembrandt hielp de Universitaire Bibliotheken Leiden in 2004 bij de aankoop van de dummy van Ata Kandó’s eerste boek Droom in het woud. Nu steunt de Vereniging hen bij de aankoop van de dummy’s voor haar tweede boek Kalypso & Nausikaä. Samen met de dummy’s van haar voormalig echtgenoot Ed van der Elsken voor zijn boek Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés is het nu mogelijk om op een unieke wijze de verschillende verbanden tussen deze werken te belichten en is tevens te zien welke ontwikkeling Ata Kandó in haar werk heeft doorgemaakt.
Deze aankoop is mede mogelijk gemaakt door het Themafonds Fotografie van de Vereniging Rembrandt.

Samenstelling: Maartje van den Heuvel, conservator Fotografie Universitaire Bibliotheken Leiden

Ed van der Elsken

1954 (boek gepubliceerd in 1955)

Dummy Een Liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés

Dummy van 148 pagina's met 33 opgeplakte foto's, twee reproducties (op omslag voor- en achterzijde) en 1 tekening, 27,5 x 21,3 x 2,0 cm

Collectie Universiteit Leiden, inv. nr. PK-F-75.347.

Dit boek maakte Ed van der Elsken in zijn Parijse tijd, die hij samen met Ata Kandó doormaakte. Heel vergelijkbaar met Kalypso & Nausikaä van Kandó, de aankoop, is de vorm van de fotoroman die Van der Elsken hier hanteerde. In de layout die hij samen met vormgever Jurriaan Schrofer ontwierp, combineerde hij foto's in verschillende formaten met kleurvlakken in een filmisch ritme. Volgens kenners introduceerde Van der Elsken met dit boek de 'diaristic mode', naar het Engelse woord 'diary'. Dit fotoboek als fictief persoonlijk verhaal in fotoromanvorm zou internationaal navolging krijgen. Kandó hanteert ook deze persoonlijke romanvorm. Waar Van der Elsken echter verhaalt over jongeren die hij in de Parijse café's ontmoet, maakt Ata Kandó fotoboeken met en over haar drie eigen kinderen.

Dummy Een Liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés

Ata Kando

1955 (boek gepubliceerd in 1957)

Twee fotoboekdummy's Droom in het woud / Madeleine la Fée des Bois

twee voorstudies met papieren bladen en opgeplakte originele fotoafdrukken (ontwikkelgelatinezilverdrukken)

Collectie Universiteit Leiden, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2004

Dit is het eerste boek dat Ata Kandó maakte in haar Parijse tijd, waarin zij Ed van der Elsken ontmoette. Samen met deze Nederlandse fotograaf, met wie zij later zou trouwen, experimenteerde zij met het fotoboek als persoonlijk en fictief verhaal in fotoromanvorm. Kandó, die het communisme in haar geboorteland Hongarije was ontvlucht, verdiende in Parijs enig geld in de doka's van fotoagentschap Magnum. Hier drukte zij foto's af van onder andere Robert Capa en Henri Cartier-Bresson. Ondanks haar armoede bracht zij haar drie kinderen in contact met bijzondere natuur en landschappen van Europa en liftte met hen in zomer 1955 naar de Alpen. Naar aanleiding van de mythe De schone slaapster liet zij haar kinderen scenes verzinnen en theatraal ensceneren, die zij vervolgens fotografeerde. Dezelfde opzet, maar dan in een ander landschap en met een ander verhaal, zou zij het jaar erna hanteren voor het boek dat nu is aangekocht, Kalypso & Nausikaä.

Twee fotoboekdummy's Droom in het woud / Madeleine la Fée des Bois

Ata Kando

Zomer 1956 (boek gepubliceerd in 2004)

Fotoboekdummy I Kalypso & Nausikaä : foto’s naar Homerus’ Odyssee

Voorstudie van 35 losse bladen met opgeplakte originele foto’s (handafgedrukte ontwikkelgelatinezilverdrukken), grafische elementen en aantekeningen, 42,6 x 32,1 x 3,3 cm.

Collectie Universitaire Bibliotheken Leiden (Bijzondere Collecties), inv. nr. PK-F-2014-0034. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2014.

Kalypso & Nausikaä is het tweede boek dat Ata Kandó maakte in de Parijse tijd die zij deels met Ed van der Elsken doorbracht. Net als Van der Elsken in Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés en net als in haar eerste boek, combineerde Kandó in dit werk foto's in een layout met afwisselend grote en kleine formaten tot een filmisch geheel. Deze eerste dummy is geheel van Kandó's eigen hand en zonder de samenwerking van vormgever Jurriaan Schrofer tot stand gekomen. Doordat deze nogal afwijkt van de tweede dummy, naar welke het gepubliceerde boek is gemaakt, geeft deze aankoop uniek inzicht in de artistieke opvattingen van Ata Kandó zelf.

Fotoboekdummy I Kalypso & Nausikaä : foto’s naar Homerus’ Odyssee

Ata Kando

Zomer 1956 (boek gepubliceerd in 2004)

Fotoboekdummy II Kalypso & Nausikaä : foto’s naar Homerus’ Odyssee

Dummy met 26 bladen met opgeplakte originele foto’s (handafgedrukte ontwikkelgelatinezilverdrukken), grafische elementen en aantekeningen, 28,5 x22,5 x 3,2 cm

Collectie Universitaire Bibliotheken Leiden (Bijzondere Collecties), inv. nr. PK-F-2014-0035. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2014.

Nadat zij een eerste dummy zelf had vormgegeven en geproduceerd (zie andere deel van de aankoop, PK-F-2014-0034) zou Ata Kandó met vormgever Jurriaan Schrofer deze tweede dummy geheel herzien. In de uiteindelijke versie - naar welke ook het gepubliceerde boek is gemaakt - werd de afwisseling tussen grote en kleine formaten vervangen door de keuze om alle foto's paginavullend weer te geven. Het formaat van het boek en het aantal foto's werden kleiner. Het fotoboek verbeeldt een fantasie op Homerus' Odyssee, die Kandó haar kinderen in het Italiaanse Paestum liet ensceneren. Het persoonlijke, fictieve karakter en de structuur van de fotoroman van dit fotoboek is wat de fotoboeken van Ata Kandó en Ed van der Elsken uit deze Parijse periode zo beroemd maakt. Doordat met deze aankoop de voorstudies van al deze drie boeken in de Bijzondere Collecties van Universiteit Leiden aanwezig zijn, ontstaat een unieke mogelijkheid tot vergelijken.

Fotoboekdummy II Kalypso & Nausikaä : foto’s naar Homerus’ Odyssee

Johan van der Keuken (Amsterdam 1938 - Amsterdam 2001)

1956-1958 (boek gepubliceerd 1963)

Paris Mortel

dummy papier met opgeplakte originele fotoafdrukken (ontwikkelgelatinezilverdrukken), 30,0 x 24,0 x 3,3 cm

Collectie Universiteit Leiden, PK-F-94.0150

Paris Mortel geeft niet alleen aan dat meer fotografen, net als Ed van der Elsken en Ata Kandó, in de jaren vijftig waren gefascineerd door Parijs. Samen met Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés, Droom in het woud en Kalypso & Nausikaä is Paris Mortel exemplarisch voor het bijzondere karakter van het na-oorlogse Nederlandse fotoboek, bereikt door de hoge kwaliteit van de afzonderlijke foto's, de persoonlijke en fictieve aard van het verhaal en de filmische structuur die het beeldverhaal kreeg door de layout van fotocombinaties. Als enige collectie in Nederland geeft Universiteit Leiden met meer dan dertig dummy's inzicht in de bijzondere geschiedenis van het na-oorlogse Nederlandse fotoboek.

 Paris Mortel

Creditline

De aankoop van twee Fotoboeken (dummies) van Ata Kando door Universitaire Bibliotheken Leiden is mede mogelijk gemaakt door:

Universiteit Leiden

Vereniging Rembrandt

Creditline
← Ga terug