Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

28 augustus 2014: Het Groninger Museum verwerft een portret van Jan Wiegers

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Het Groninger Museum vroeg steun voor de aankoop van een schilderij van Jan Wiegers (1893-1959), een van de belangrijkste leden van De Ploeg. Deze kunstkring werd in 1918 in Groningen opgericht om de nieuwste ontwikkelingen in de kunst te leren kennen. Vooral door de oriëntatie op het internationale expressionisme hebben veel leden van De Ploeg een belangrijke bijdrage aan de Nederlandse 20ste-eeuwse kunstgeschiedenis geleverd. Wiegers was in de jaren 1920/21 in Davos en raakte daar bevriend met Ernst Ludwig Kirchner, de grote Duitse expressionist, door wie hij enorm geïnspireerd werd.
De leden van De Ploeg stimuleerden elkaar enorm, bijvoorbeeld door elkaars portretten in duel te schilderen. Het Groninger Museum heeft in de loop der jaren een prachtige verzameling van werken van leden van De Ploeg in een internationale context bijeengebracht. Het is een kenniscentrum op dit gebied geworden. In 2014 wordt de verzameling in een semi-permanente opstelling in het museum getoond.
Het ondersteunde schilderij is een fraai en zeldzaam voorbeeld van een naakt, geschilderd in de van Kirchner geleerde techniek van olieverf die verdund is met een mengsel van benzine en bijenwas, waardoor de typische matte, intensieve kleuren ontstaan. Bijzonder aan dit schilderij is ook de achterzijde met een portret van collega schilder Johan van Zweden.

De aankoop is mede mogelijk gemaakt met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Fonds voor 20ste-eeuwse Nederlandse Schilderkunst en haar Themafonds Moderne en Hedendaagse kunst.

Samenstelling: Mariëtta Jansen, conservator De Ploeg en Moderne Schilderkunst

Jan Wiegers (Kommerzijl 1893 – 1959 Amsterdam)

1925

Zittend naakt

Was en olieverf op linnen,  71 x 54,5 cm

Collectie Groninger Museum, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2014

Dankzij de steun van de Vereniging Rembrandt kon het Groninger Museum recentelijk een belangrijk schilderij van Jan Wiegers verwerven. Zittend naakt uit 1925 is een fraai voorbeeld van de expressionistische schilderkunst die gedurende de periode 1922-1927 binnen de Groninger Ploeg tot stand kwam. Op de achterzijde van dit schilderij staat ook een voorstelling, een portret van het Ploeglid Johan van Zweden. 
Jan Wiegers (Kommerzijl 1893- 1959 Amsterdam) was in 1918 één van de oprichters van de Groninger Kunstkring De Ploeg. Vanwege zijn slechte gezondheid werd hij in 1920 door zijn Ploegvrienden in staat gesteld te kuren in Davos in Zwitserland. Daar ontmoette hij Ernst Ludwig Kirchner, de belangrijkste vertegenwoordiger van het Duits expressionisme. Wiegers raakte geheel in de ban van zijn persoon en werk. Eenmaal terug in Groningen introduceerde hij nieuwe schilderkunstige vormen en technieken aan zijn vrienden van De Ploeg.
Wiegers is met name bekend geworden door zijn portretten en landschappen. In de jaren twintig van de vorige eeuw schilderde hij daarnaast ook expressionistische naakten die eveneens tot de hoogtepunten van zijn oeuvre gerekend kunnen worden.

Zittend naakt

Jan Wiegers (Kommerzijl 1893 – 1959 Amsterdam)

1925

Portret van Johan van Zweden (verso Zittend naakt)

Was en olieverf op linnen, 71 x 54,5 cm

Collectie Groninger Museum, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2014

Tijdens de hoogtijdagen van het Groninger expressionisme in de jaren 1922 - 1927 ontstond binnen De Ploeg een bijzondere vorm van portretschilderkunst. De intensieve samenwerking en artistieke wedijver tussen de Ploegleden leidde tot de zogenaamde duelportretten, waarbij de kunstenaars elkaar over en weer schilderden. Naast de typerende duelportretten omvat de collectie De Ploeg ook op zich zelf staande portretten van diverse leden. Wiegers portret van Johan van Zweden komt voort uit de traditie van Ploegleden om elkaar te schilderen.

Portret van Johan van Zweden (verso Zittend naakt)

Ernst Ludwig Kirchner (Aschaffenburg 1880 – 1938 Davos)

1910-1926

Nacktes Mädchen hinter Vorhang, Fränzi

Olieverf op doek, 120 x 90 cm

Collectie Stedelijk Museum Amsterdam

Ernst Ludwig Kirchner was in 1905 een van oprichters van de Brücke in Dresden. Typerend voor het Brücke expressionisme zijn de snelle schetsmatige vormen en de expressieve kleuren in vaak contrasterende kleurcombinaties. Tot de onderwerpen behoorden, stadsgezichten, landschappen, de wereld van het variété en het naakt.
Een geliefd model van de Brücke kunstenaars was Fränzi,(Franziska Fehrmann) een jong frêle meisje dat hier is afgebeeld in het atelier van Kirchner. Fränzi verschijnt op veel tekeningen, schilderijen en prenten van de Brücke leden. Kirchner zag haar als verpersoonlijking van het natuurlijke, onbedorven bestaan van de mens.

Nacktes Mädchen hinter Vorhang, Fränzi

Jan Wiegers (Kommerzijl 1893 – 1959 Amsterdam)

ca. 1926

Staand naakt, (Jantje Bolt)

Zwart krijt, 45,1 x 30,5 cm

Collectie Groninger Museum

In de jaren twintig van de vorige eeuw kreeg het naakt schilderen en tekenen binnen De Ploeg een belangrijke plaats. In 1923 resulteerde dit zelfs in een tentoonstelling met de titel Naakt. Een van de modellen van de Ploegschilders was de Groningse Jantje Bolt, die ook wel bekend stond als Jeanne de Blécourt. Over dit model schreef het Ploeglid Johan Dijkstra in een terugblik (1938) eens: “ ‘s Avonds wordt er gewerkt, dat de lappen er af vliegen. Een nieuw model met een deftigen franschen naam, arbeiderskind van het platteland. Rooie wangen, blauwe oogen, zwart haar. Een zuidelijk gedrongen figuur.(…).” Zij is afgebeeld op deze tekening van Jan Wiegers. Het is niet uitgesloten dat ook Wiegers Zittend naakt geïdentificeerd kan worden als Jantje Bolt.

Staand naakt, (Jantje Bolt)

Albert Müller (Basel 1897 –1926 Obino)

1925

Sitzender Akt (Zittend naakt)

Was en olieverf op canvas, 110 x 90 cm

Collectie Groninger Museum, schenking de heer T.W. Maan en mevrouw J.A.J. Maan-Vellinga, mede namens Emmaplein Foundation

De Zwitserse kunstenaar Albert Müller maakte net als de Groninger Jan Wiegers deel uit van de kring rond Kirchner. Onafhankelijk van elkaar legden ze in de jaren twintig van de vorige eeuw de basis voor een op Kirchner geïnspireerd Groninger en Zwitsers expressionisme.
Dit portret van zijn vrouw Anni schilderde Albert Müller met een snelle, dynamische penseelvoering en met een karakteristiek expressionistisch kleurgebruik. Müller was met Hermann Scherer oprichter van de kunstenaarsgroep Rot-Blau en bevriend met Kirchner in dezelfde tijd als Jan Wiegers. Het schilderij maakt deel uit van de semipermanente Ploegopstelling die op dit ogenblik in het Groninger Museum is te zien.

Sitzender Akt (Zittend naakt)

Jan Wiegers (Kommerzijl 1893 – 1959 Amsterdam)

1925

Kirchner in atelier

Was en olieverf op doek, 69 x 89 cm

Collectie Groninger Museum, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt en de Stichting De Groot-Brugmans in 1984

Met dit portret van Ernst Ludwig Kirchner, getuigt Jan Wiegers van zijn vriendschap met deze belangrijke expressionist. De vriendschap ontstond in de jaren 1920-1921 toen Wiegers om gezondheidsredenen in Zwitserland verbleef. In Davos liet hij zich behandelen in het Nederlands Sanatorium aan de Symondsstrasse en vestigde zich in een boerenhuisje bij Frauenkirch, vlakbij het huis van Kirchner. Wiegers zou nog regelmatig terugkeren naar Zwitserland. Kirchner heeft Wiegers eveneens geschilderd, een voorbeeld daarvan is te vinden in de collectie van het Kirchner Museum te Davos.
Het expressionisme in Groningen onderscheidde zich gedurende de jaren 1922-1927 niet alleen door een stijl maar ook door de gebruikte techniek. In plaats van olieverf gebruikten de schilders wasverf die werd verkregen door in (was)benzine op geloste bijenwas te vermengen met olieverf.

Kirchner in atelier

Johan Dijkstra (Groningen 1896 – 1978 Groningen)

1927

Portret van Jan Wiegers

Was en olieverf op doek, 75 x 100 cm

Collectie Groninger Museum

Rond 1927 portretteerde Johan Dijkstra zijn collega Wiegers terwijl deze aan het schilderen was in zijn atelier. De gebruikte kleuren, in het bijzonder het blauw en oranje, springen in het oog en zijn kenmerkend voor de meest expressionistische fase binnen De Ploeg. Ook past Dijkstra in dit portret de wasverftechniek toe, waarbij als verdunningsmiddel benzine werd gebruikt. Het linksonder in beeld gebrachte bakjespalet stelde de kunstenaars van De Ploeg in staat te schilderen met vloeibare verven zonder dat deze met elkaar vermengd raakten. Dit portret toont veel overeenkomsten met Wiegers Kirchner in atelier, zoals te zien in de vrijwel identieke houding en een gedeeltelijk zichtbaar naaktschilderij op de achtergrond. Het laat ook zien dat het naakt binnen het expressionisme een belangrijk thema vormde.

Portret van Jan Wiegers

Creditline

De aankoop van Zittend naakt van Jan Wiegers is mede mogelijk gemaakt door:

De Vereniging Rembrandt

Creditline
← Ga terug