Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

1 oktober 2014: Het Rijksmuseum Amsterdam verwerft een tekening van Jacques de Gheyn II

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Het oeuvre van Jacques de Gheyn II (1565-1629) is zeker redelijk vertegenwoordigd in de Collectie Nederland, maar dit blad, in frisse staat en slechts met een enkele beschadiging die al lang geleden is aangevuld, is qua voorstelling van groot belang om te behouden. Het maniërisme, waarvan De Gheyn langzamerhand afscheid neemt, is hier nog in zijn tamelijk absurde compositie goed herkenbaar. Een dergelijke voorstelling is zeker een belangrijke toevoeging aan het Nederlandse kunstbezit en past ook in de collectie van het Rijksmuseum/Rijksprentenkabinet.

De tekening Rotsachtig berglandschap met een kasteel van Jacques de Gheyn II is aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Themafonds Prenten en Tekeningen.

Samenstelling: Marijn Schapelhouman, conservator Tekeningen Rijksprentenkabinet

Jacques de Gheyn II (Antwerpen 1565-1629 Den Haag)

1603

Rotsachtig berglandschap met kasteel

Pen in bruin, 170 x 275 mm

Collectie Rijksmuseum Amsterdam, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2014

Een landschap zoals dit is nergens ter wereld  te zien. De bizar gevormde rotspartij met het hoogtevrees verwekkende zigzagpad, beschenen door een dramatisch flakkerend licht, de onheilspellende ommuurde burcht, de combinatie van een Hollands aandoende vestingtoren met een stenen brug die misschien wel ergens op de Balkan te vinden is: het zijn allemaal bedenksels van Jacques de Gheyn II. En dat alles is getekend met lange, slingerende, aanzwellende en weer afnemende lijnen, bijna achteloos virtuoos, alsof de kunstenaar wilde zeggen: ‘Kijk, met niet meer dan een pen en een paar druppels inkt tover ik u gedroomde werelden voor ogen.’

Rotsachtig berglandschap met kasteel

Jacques de Gheyn II (Antwerpen 1565-1629 Den Haag)

1603

Landschap met steile rotsen bij een rivier

Pen in bruin, 103 x 133 mm

Collectie Rijksmuseum Amsterdam, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 1914

Ook deze kleine tekening, die net als de nieuwe aanwinst 1603 is gedateerd, verbeeldt een landschap dat aan de fantasie van de kunstenaar is ontsproten. Ook hier is er weer dezelfde discrepantie tussen de schaal van de figuren en het landschap. Laten we hopen dat de twee mannen op het griezelig wankele bruggetje aan de overkant een pad vinden, maar het ziet er niet hoopvol voor hen uit. De tekenstijl is strak, met bijna stijve parallelle arceringen, en mist de virtuoze grilligheid van het nieuw-verworven landschap.

Landschap met steile rotsen bij een rivier

Jacques de Gheyn II (Antwerpen 1565-1629 Den Haag)

1603

De boerderij

Pen in bruin, 195 x 311 mm

Collectie Rijksmuseum Amsterdam, Legaat D. Franken Dzn, Le Vésinet

Dit lijkt een tafereel zoals De Gheyn het tijdens een wandeling kan hebben gezien, maar de natuurgetrouwheid is schijn, want dit is een weloverwogen collage van veelzeggende details: een tekening met een boodschap. Alles is in verval: het hek is verrot, de ploeg is gebroken, de deur hangt uit zijn scharnieren. De boerenknecht verdoet zijn tijd met de melkmeid. De moraal is: je tijd op aarde is slechts kort, gebruik hem goed. Ook deze schijnbaar realistische tekening dateert uit 1603.

De boerderij

Jacques de Gheyn II (Antwerpen 1565-1629 Den Haag)

1603

Boomstudie

Zwart krijt, pen in bruin, 363 x 250 mm

Collectie Rijksmuseum Amsterdam

Onder de bruine penlijnen is een vluchtige schets in zwart krijt te zien. Vermoedelijk heeft De Gheyn die krijtkrabbel buiten getekend, naar de natuur. Later, in het atelier, zal hij de details nader hebben uitgewerkt met de pen in bruine inkt.

Boomstudie

Jacques de Gheyn II (Antwerpen 1565-1629 Den Haag)

1603

Studie van een boomstam en de wortels

Zwart krijt, pen in donker  bruin, penseel in grijs, op lichtbruin kardoespapier

Collectie Rijksmuseum Amsterdam

De Gheyn was gefascineerd door de natuur in al haar verschijningsvormen. Of het nu een bloem, een muisje, een kikvors of een boomstronk was, alles legde hij vast met een eindeloze aandacht voor de kleinste details. Grotendeels verscholen onder de bruine penlijnen en grijze penseelstreken bevindt zich een uitvoerige schets in zwart krijt, die De Gheyn ter plaatse in de natuur maakte. Later, in het atelier, werd die eerste opzet minutieus uitgewerkt met pen en penseel.

Studie van een boomstam en de wortels

Jacques de Gheyn II (Antwerpen 1565-1629 Den Haag)

1603

Bomen in de wind

Pen in bruin op lichtbruin kardoespapier, 270 x 208 mm

Collectie Rijksmuseum Amsterdam

Hier waait het flink. De suggestie van in de stevige bries heen en weer zwiepende jonge bomen is volmaakt. De Gheyn zal dit tafereeltje zeker niet in de vrije natuur, nae ’t leven hebben getekend. Zoiets was nu eenmaal ondoenlijk. Zaken als bladeren en wolkenluchten waren al gheest, schreef Karel van Mander in zijn Leerdicht, een op rijm gesteld handboek voor aankomende kunstenaars. Zulke dingen kon men slechts weergeven door het beeld dat zich op het netvlies had vastgezet naderhand uyt den gheest – uit het hoofd – op het papier te werpen.

Bomen in de wind

Creditline

De tekening Rotsachtig berglandschap met een kasteel van Jacques de Gheyn II is aangekocht met steun van de International Circle van het Rijksmuseum, de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Themafonds Prenten en Tekeningen en een particulier:

Het Rijksmuseum

De Vereniging Rembrandt

Creditline
← Ga terug