Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

16 oktober 2014: Museum Catharijneconvent verwerft een 15de eeuws Petrusbeeld

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: De heilige Petrus-sculptuur is een prachtig voorbeeld van de Bourgondische beeldhouwkunst uit de eerste decennia van de 15de eeuw en vormt een belangrijke aanwinst voor het Nederlandse openbaar kunstbezit. Het beeld is mogelijk toe te schrijven aan de Haarlemse Meester Claux de Werve (Haarlem, ca. 1380- ?, 1439), zijn atelier of zijn omgeving omdat het qua stijl zeer sterk overeenkomt. Sculpturen van Claux de Werve of kunstenaars uit zijn omgeving ontbraken voorheen in de Collectie Nederland en dit werd beschouwd als een groot gemis. Deze werken zijn representatief voor de nieuwe aan het Bourgondische hof ontwikkelde stijl, die als reactie ontstond op de Internationale Gotiek. De verwerving van de Petrus-sculptuur was een unieke mogelijkheid om deze belangrijke periode in de geschiedenis van de Nederlanden nu ook in Nederland te kunnen tonen. Daarbij past het kunstwerk naadloos in de verzameling van Museum Catharijneconvent, dat een belangrijke collectie middeleeuwse houtsculptuur heeft.

De aankoop van Heilige Petrus is mede mogelijk gemaakt door de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Utrechtse Rembrandt Cirkel, haar Caius Fonds en haar Mr. J.J.A.M. Kennisfonds.

Samenstelling: Micha Leeflang, conservator oude kunst Museum Catharijneconvent

Brussel, atelier van de Meester van het Retabel van Hakendover

ca. 1400-1410

Zittende profeet

Notenhout met oorspronkelijke polychromie, 15,5 x 8 x 6,5 cm.

Collectie Museum Catharijneconvent, Utrecht

Dit gepolychromeerde beeldje maakte waarschijnlijk deel uit van een serie profeetjes, die mogelijk onderdeel van een retabel vormden of als nisfiguren een reliekschrijn sierden. Profeten, figuren uit het Oude Testament, voorzegden gebeurtenissen uit het Nieuwe Testament.
Met zijn ruime en soepelgeplooide gewaad, is het profeetje een uitmuntend voorbeeld van de zogenaamd Internationale Gotiek. Deze stijl wordt onder meer gekenmerkt door de slanke proporties van veelal geïdealiseerde figuren, De elegante hofkunst verbreidde zich rond 1400 vanuit Parijs over grote delen van Europa. Het profeetje is een vroeg werk uit het atelier van de Brusselse Meester van het Retabel van Hakendover (werkzaam van ca. 1395-ca. 1430).

Zittende profeet

Atelier van de Meester van het Retabel van Hakendover

ca. 1410-1420

Annunciatie

Notenhout, 86,5 x 26 x 11,5 cm

Collectie Museum Catharijneconvent, Utrecht

De engel Gabriël verschijnt aan Maria en kondigt de geboorte van Jezus aan. Het retabelfragment komt uit het atelier van de Meester van het Retabel van Hakendover. Vermoed wordt dat de kunstenaar met deze noodnaam uit de streek rond de Maas of uit het noordoosten van Nederland kwam en zich omstreeks 1400 in Brussel vestigde. Waarschijnlijk gaf hij leiding aan een grote werkplaats. Typerend voor deze beeldsnijder zijn de grote, grove handen, de opvallend kleine ogen en parallel lopende plooien in de kleding. Het langgerekte lichaam en kleine hoofdje van Maria sluiten aan bij de sierlijke en elegante Internationale Gotiek.

Annunciatie

Claux de Werve (omgeving of atelier)

ca. 1410-1420

Petrus

Notenhout, voorzien van oorpronkelijke polychromie, 49 x 19,5 x 12,5 cm

Collectie Museum Catharijneconvent, Utrecht
Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2014

Het beeld is vervaardigd door Claux de Werve (Haarlem, ca. 1380- ?, 1439) of door een kunstenaar uit zijn directe omgeving. In 1406 volgde De Werve zijn oom Claus Sluter (Haarlem, 1350 - Dijon, 1406) op als beeldhouwer aan het Bourgondische hof in Dijon. Hoewel beide kunstenaars voornamelijk werkzaam waren in Frankrijk, heeft hun werkwijze en stijl grote invloed op de Nederlandse, maar tevens breder, de Europese beeldhouwkunst van de vijftiende en vroegzestiende eeuw. In de tijd van Claus Sluter was de Internationale Gotiek nog in volle bloei. Als tegenreactie ontwikkelde Sluter een meer naturalistische stijl.

Petrus

Claux de Werve (omgeving of atelier)

ca. 1410-1420

Petrus (detail)

Notenhout, voorzien van oorpronkelijke polychromie

Collectie Museum Catharijneconvent, Utrecht
Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2014

Sluter streefde naar levensechte figuren en blonk uit in expressieve houdingen en gezichtsuitdrukkingen, en dynamische draperieën. Claux de Werve zette deze vernieuwende, realistische stijl voort. Petrus is hiervan een exemplarisch voorbeeld. Opvallend zijn de karakteristieke kop met tot spleetjes geknepen ogen, geprononceerde jukbeenderen en de wild krullende baard en haardos. Bovendien is de wijze waarop de plooien van het gewaad zijn uitgevoerd fenomenaal. De afhangende plooi van de linkerarm vormt een spiraal en de diagonale en dynamische beweging die wordt gecreëerd door de zwaar ogende stof los over de schouders en armen te draperen, versterkt de krachtige uitstraling van het beeld.

Petrus (detail)

Nederrijn/ Westfalen?

ca. 1410

Apostel

Notenhout, voorzien van oorspronkelijke polychromie, 61 x 21 x 11 cm

Collectie Museum Catharijneconvent, Utrecht

Vroege gesneden altaarstukken bevatten vaak reeksen heiligenbeelden, die een grotere voorstelling flankeren, bijvoorbeeld de Kruisiging. Deze onbekende apostel zal in een dergelijke beeldenreeks hebben gestaan. Zijn linkerhand met daarin een attribuut is verloren gegaan, dus is het niet duidelijk wie van de twaalf apostelen dit is. De oorspronkelijke polychromie met daarin zijn gezichtsuitdrukking is er daarentegen nog wel.
Dat de realistische stijl die Claus Sluter ontwikkelde aan het Bourgondische Hof, als reactie op de Internationale Gotiek, wijdverspreid was, blijkt uit dit beeld. De apostel staat in een natuurgetrouwe houding. Door de intieme aanraking van de baard en de manier waarop de apostel opkijkt, lijkt hij een figuur van vlees en bloed.

Apostel

Brussel

ca. 1475

Veronica, Maria onder het kruis en twee treurende vrouwen

Eikenhout, voorzien van oorspronkelijke polychromie, Veronica: 40,5 x 21 x 10,5 cm; Maria: 47,5 x 28,5 x 10,5 cm; Maria Magdalena en de wenende vrouw: 53, 5 x 27 x 10,5 cm

Collectie Museum Catharijneconvent, Utrecht Veronica, Maria Magdalena en de wenende vrouw zijn aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 1997

Deze rijk gepolychromeerde beelden zijn afkomstig uit een groot passieretabel. Veronica met in haar handen de zweetdoek met het gelaat van Christus, heeft behoord tot de scène met de Kruisdraging. Maria en de twee vrouwen waren onderdeel van het tafereel met de Kruisdood van Christus. De voorste vrouw van het rechter groepje stelt waarschijnlijk Maria Magdalena voor. De compositie en de stijl van de beelden zijn duidelijk beïnvloed door de schilderkunst van Rogier van der Weyden en de beeldhouwkunst van de Bourgondisch-Nederlandse beeldhouwers Claus Sluter en Claux de Werve. Zowel de expressieve houding als de realistisch weergegeven tranen benadrukken de smart van de vrouwen.

Veronica, Maria onder het kruis en twee treurende vrouwen

Antwerpen

ca. 1480

Treurende vrouw

Eikenhout, voorzien van oorspronkelijke polychromie, 57,5 x 18 x 11,5 cm

Collectie Museum Catharijneconvent, Utrecht

Aan de achterkant van dit beeldje bevindt zich een merkteken: een handje. Zo’n merkteken staat voor de stad waar het beeldje is gemaakt, in dit geval Antwerpen. Op de mantelrand van deze vrouw is in het Latijn een dankhymne geschreven: ‘Geloofd zijt gij in het firmament van de hemel, geprezen en geroemd in eeuwigheid’. Deze werd volgens de overlevering gezongen door drie jongemannen, nadat zij door God waren gered uit een brandende oven. Dit oudtestamentische bijbelverhaal (Daniël 3) werd in de Middeleeuwen geassocieerd met de verlossing van de ziel door Jezus’ kruisdood. Daarom zal deze vrouw in een passievoorstelling hebben gestaan. De natuurgetrouwe houding en de intens treurige uitdrukking op het gezicht sluiten aan bij de door Claus Sluter ingezette realistische stijl.

Treurende vrouw

Creditline

De aankoop werd mede mogelijk gemaakt door:

BankGiro Loterij

Vereniging Rembrandt

Mondriaan Fonds

VSBfonds

Creditline
← Ga terug