Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

8 december 2014: Rijksmuseum Amsterdam verwerft een 16de eeuwse tekening van Jan Cornelisz Vermeyen

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Met de veiling van de collectie van I.Q. Van Regteren Altena is het doek definitief gevallen voor één van de belangrijkste verzamelingen van tekeningen van oude meesters die ooit in Nederland zijn bijeengebracht. De Vereniging Rembrandt heeft daarom tot een ongewone procedure besloten, hierin gesteund door de Stichting Nationaal Fonds Kunstbezit, door zelf te kopen en de musea vervolgens de tijd te geven de middelen voor het door hen verschuldigde eigen deel bijeen te brengen en terug te betalen. Een procedure die enigszins lijkt op de wijze van de veiling de Vos in 1883, toen de Vereniging haar debuut maakte en optimaal uit de rijkdom van de collectie De Vos kon putten, omdat zij daarbij op de veiling zelf kon toeslaan en de benodigde middelen daartoe voor kon schieten. De wijsheid van deze manier van werken is destijds wel gebleken.
Aan de drie grote prentenkabinetten is gevraagd welke bladen in de eerste van de vier veilingen hun grootste begeerte wekten en waarom. En zo heeft de Vereniging Rembrandt o.m. een studie voor een Bewening van de zeer zeldzame Jan Cornelisz Vermeyen, een van de grootste meesters van de noordelijke Renaissance en een ontwerp tekening voor een prent van Cock kunnen behouden voor het Nederlands openbaar kunstbezit. Beide bladen zijn inmiddels overgedragen aan het Rijksprentenkabinet.

Samenstelling: Marijn Schapelhouman, Senior conservator tekeningen Rijksmuseum Amsterdam

Jan Cornelisz Vermeyen (Beverwijk ca. 1503-1559 Brussel)

ca. 1532-1535

De Bewening

Pen in zwart en bruin, zwart krijt, 180 x 257 mm

Collectie Rijkstprentenkabinet Amsterdam, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2014

De tekening bezit de dramatiek van een middeleeuws passiespel. Ontroerend is het contrast tussen het gebroken lichaam van Christus en het smartelijk gewoel van de overige personages. De tekenstijl, met dicht opeen geplaatste parallelle en kruisarceringen, laat zich goed vergelijken met het handschrift in Vermeyens etsen. Over de voorstelling is een netwerk van rechthoeken aangebracht; dat doet vermoeden dat de tekening een ontwerp is voor een schilderij. Het feit dat sommige figuren gedeeltelijk door de beeldrand zijn afgesneden wekt in eerste instantie de indruk dat de tekening oorspronkelijk groter was. Dergelijke drastische afsnijdingen zijn echter juist een kenmerk van Vermeyens kunst.

De Bewening

Jan Cornelisz Vermeyen (Beverwijk ca. 1503-1559 Brussel)

ca. 1530-1532

De roeping van de evangelist Johannes tijdens de bruiloft te Kana

Olieverf op paneel, 66,5 x 85 cm

Collectie Rijksmuseum Amsterdam

Volgens een middeleeuwse legende zou te Kana het huwelijk tussen Johannes en Maria Magdalena zijn voltrokken. Toen zij zagen hoe Jezus water in wijn veranderde, besloten zij Hem te volgen. Vermeyens schilderij dateert vermoedelijk uit de periode waarin ook de Bewening ontstond. Wie de kleuren van het schilderij in gedachten projecteert op de tekening, kan zich enigszins een voorstelling maken van hoe een door Vermeyen geschilderde Bewening eruit kan hebben gezien.

De roeping van de evangelist Johannes tijdens de bruiloft te Kana

Jan Cornelisz Vermeyen (Beverwijk ca. 1503-1559 Brussel)

ca. 1545

De val van Tunis

Pen in bruin, penseel in grijs, 353 x 345 mm

Collectie Rijksprentenkabinet Amsterdam

Dit is de enige andere tekening van Vermeyen in het Rijksmuseum. Vermoedelijk omtreeks 1545 gaf keizer Karel V Vermeyen de opdracht, een reeks ontwerpen te tekenen voor kolossale wandtapijten. De serie tapijten moest de verovering van Tunis door de troepen van de keizer op het leger van de Ottomaanse sultan Süleyman I vereeuwigen. Vermeyens tekening is een fragment van een uiteindelijk niet gerealiseerd ontwerp voor het negende tapijt in de reeks. Vermoedelijk vond de opdrachtgever dat  Vermeyen teveel de nadruk had gelegd op het bloedige karakter van de gebeurtenis.

De val van Tunis

Jan Cornelisz Vermeyen (Beverwijk ca. 1503-1559 Brussel)

ca. 1545

Het laatste sacrament

Ets, 380 x 492 mm

Collectie Rijksprentenkabinet Amsterdam

Een priester geeft een  man het sacrament der stervenden. De meeste vrouwen wenen, de mannen kijken in ernstige berusting toe. Typerend voor het werk van Vermeyen is de overvolle, claustrofobische compositie: de figuren lijken zich in de nauwe ruimte te verdringen. De gezichten van de rouwende vrouwen doen sterk denken aan die van de vrouwen in de Bewening.

Het laatste sacrament

Jan Cornelisz Vermeyen (Beverwijk ca. 1503-1559 Brussel)

1545

Maria met kind en musicerende engel

Ets, 251 x 343 mm

Collectie Rijksprentenkabinet Amsterdam

Vermeyen beschikte over een geheel eigen verbeeldingskracht. Zijn engel is geen verheven, geslachtsloze hemeling, maar een vrouw van vlees en bloed, die haar mooiste jurk heeft aangetrokken. Ze is uitgerust met fors uitgevallen zwanenvleugels. Het kindeke Jezus is een gespierd, levendig ventje dat zo te zien nog geen aanstalten maakt om in slaap te vallen bij het liedje dat de engel voor hem tokkelt.

Maria met kind en musicerende engel

Creditline

De aankoop van de tekening De Bewening van Pieter Cornelisz. Vermeyen voor het Rijksmuseum Amsterdam is mede mogelijk gemaakt door:

Rijksmuseum Amsterdam

De Vereniging Rembrandt

Stichting Nationaal Fonds Kunstbezit

VSBfonds

Mondriaan Fonds

Creditline
← Ga terug