Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

11 december 2014: Dordrechts Museum verwerft een 19de eeuws schilderij van Petrus van Schendel

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Het betreft het vroegste zelfportret van de jonge schilder Petrus van Schendel (Terheijden 1806-1870 Brussel), dé specialist op het gebied van het schilderen van kaarslicht. Van Schendel trad met dit Zelfportret bij lamplicht (1828) in de voetsporen van de eveneens (internationaal) succesvolle kaarslichtspecialist Godfried Schalcken (1643-1706), leerling van de Dordtse schilder Samuel van Hoogstraten(1627-1678). Zelfportret bij lamplicht van Van Schendel, als navolger van Schalcken, getuigt van de 19de-eeuwse herwaardering van de schilderkunst uit de Hollandse 17de eeuw. 
Dit zelfportret is altijd in bezit van de familie van de kunstenaar gebleven en was een van de grote verrassingen op een overzichtstentoonstelling van Van Schendel in Luxemburg (2013) en Breda (2012). Door een bijdrage van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Themafonds 19de-eeuwse Schilderkunst, is Zelfportret bij lamplicht nu toegevoegd aan de collectie van het Dordrechts Museum en voor een breed publiek toegankelijk.

Samenstelling: Sander Paarlberg, conservator oude kunst, Dordrechts Museum

Petrus van Schendel (Terheijden 1806 - 1870 Brussel)

1828

Zelfportret bij lamplicht

Olieverf op doek, 53 x 41 cm

Collectie Dordrechts Museum, Dordrecht. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2014.

Van Schendel was 22 jaar oud toen hij dit zelfportret schilderde. Het is een van zijn vroegste schilderijen en meteen een statement. De olielamp heeft niet voor niets zo’n prominente plek. Van Schendel ging zich voortaan toeleggen op het nachtstuk. Met zijn scènes bij kaars-, maan- en lamplicht werd hij beroemd tot ver buiten Nederland. ‘Monsieur Chandelle’ werd hij genoemd. De olielamp is een sinumbralamp (‘lamp zonder schaduw’), destijds een noviteit. Van Schendel was naast schilder ook uitvinder en had grote interesse in dergelijke vernieuwingen.

Zelfportret bij lamplicht

Ary Scheffer (Dordrecht 1795 - 1858 Argenteuil)

Studie van een lezende vrouw bij kaarslicht

zwart krijt, 226 x 223 mm

Collectie Dordrechts Museum, Dordrecht.

Ook Van Schendels tijdgenoot Ary Scheffer experimenteerde met een kunstmatige lichtbron in de voorstelling. Enkele vroege tekeningen in het Dordrechts Museum bewijzen dat. Naast deze studie waarop een kaars op de voorgrond wordt afgeschermd, maakte hij ook een tekening van een jongen die een brief leest bij kaarslicht. In zijn schilderijen zou Scheffer zich niet meer wagen aan dergelijke lichteffecten. Met zijn portretten en zijn vooral op Goethe en Dante gebaseerde voorstellingen werd Scheffer in zijn tijd zeer succesvol.

Studie van een lezende vrouw bij kaarslicht

Godefridus Schalcken (Made 1643 - 1706 Den Haag)

Zelfportret

Olieverf op doek, 68,3 x 56,6 cm

Collectie Dordrechts Museum, Dordrecht

Schalcken was een belangrijke voorloper van Petrus van Schendel uit de (late) Gouden Eeuw. De in Dordrecht opgegroeide schilder verwierf, net als Van Schendel later, veel faam in binnen- en buitenland met zijn virtuoos geschilderde kaarslichtscènes. Groothertog Cosimo de Medici bezat een zelfportret van Schalcken bij kaarslicht. In het Dordrechts Museum bevindt zich een zelfportret met een witte kanten kraag. Schalckens leermeesters, Samuel van Hoogstraten in Dordrecht en Gerard Dou in Leiden, vervaardigden ook meerdere zelfportretten. Zij waren immers beiden in de leer geweest bij Rembrandt.

Zelfportret

Michiel Versteegh (Dordrecht 1756 - 1843 Dordrecht)

Vrouw in een nis bij kaarslicht

Olieverf op paneel, 34,3 x 27 cm

Collectie Dordrechts Museum, Dordrecht.

Versteeghs schilderijen met kaars- en lamplicht waren gezocht, zowel in zijn woonplaats Dordrecht als daarbuiten. Het motief van een vrouw in een vensternis is duidelijk ontleend aan het werk van Gerard Dou. Toch werd Versteegh vooral ook met kaarslichtspecialist en stadgenoot Godefridus Schalcken in verband gebracht. ‘His style of painting resembles that of Schalcken’ schreef John Murray in zijn reisverslag na een bezoek aan Versteegh in 1819. Versteegh behoort tot de belangrijkste navolgers van Schalcken in het Dordrecht van de 19de eeuw.

Vrouw in een nis bij kaarslicht

Johannes Rosierse (Dordrecht 1818 - 1901 Dordrecht)

Markttafereel bij avond

Olieverf op doek, 88,7 x 104,7 cm

Collectie Dordrechts Museum, Dordrecht

In Dordrecht waren in de 19de eeuw verschillende kaarslichtschilders actief. Zij grepen niet alleen terug op de 17de-eeuwse traditie van het nachtstuk, maar lieten zich ook door het werk en het succes van Petrus van Schendel beïnvloeden. Johannes Rosierse schilderde kermis- en marktscènes bij avond die verwant zijn aan de nocturnes van de internationaal succesvolle Van Schendel. In de drukbevolkte nachtstukken werd het koele maanlicht gecombineerd met het warme licht van kaarsen en olielampen.

Markttafereel bij avond

Wijnand Nuijen (Den Haag 1813 - 1839 Den Haag)

1838

Het overzetveer

Olieverf op paneel, 59,7 x 76,5 cm

Collectie Dordrechts Museum, Dordrecht

In de collectie van het Dordrechts Museum vormen de 17de- en de 19de eeuw zwaartepunten. Met aankopen, tentoonstellingen en publicaties heeft het museum zich in de afgelopen jaren steeds meer geprofileerd als museum van de 19de eeuw. Zo werd deze Nuijen uit 1838 enkele jaren geleden verworven. Terwijl meerdere belangrijke representanten van de romantiek in de collectie vertegenwoordigd zijn (Koekkoek, Nuijen, Tavenraat, Schotel, Scheffer, Schelfhout, Springer, Van de Sande Bakhuyzen, Rochussen, Waldorp, Teerlink etc.), was er van Van Schendel nog geen werk aanwezig.

Het overzetveer

Pieter Christoffel Wonder (Utrecht 1780 - 1852 Amsterdam)

1812

Portret van Jacob van Strij

Olieverf op doek, 64,1 x 53,9 cm

Collectie Dordrechts Museum, Dordrecht.

Het Dordrechts Museum bezit bijzondere kunstenaars- en zelfportretten. Er is een hele reeks zelfportretten van Ferdinand Bol tot Edgar Fernhout en er zijn verschillende portretten die kunstenaars van elkaar maakten. Voorbeelden van die laatste categorie zijn Jan Veths fraaie portret van Max Liebermann, maar zeker ook P.C. Wonders portretten van de gebroeders Van Strij. De landschappen en interieurs van de Van Strijs passen net als het werk van Van Schendel in het negentiende eeuwse revival van de Hollandse zeventiende eeuw.

Portret van Jacob van Strij

Creditline

De aankoop van Zelfportret bij lamplicht van Petrus van Schendel werd mede mogelijk gemaakt door:

Vereniging Rembrandt

Dordrechts Museum

Creditline
← Ga terug