Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

2 juni 2015: Het Zaans Museum verwerft een schilderij van Claude Monet

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Het Zaans Museum vroeg financiële steun voor de aankoop van een schilderij van de beroemde impressionistische schilder Claude Monet (1840-1926). Hij schilderde De Voorzaan en de Westerhem tijdens zijn verblijf in Zaandam in de zomer en herfst van 1871, aan het begin van zijn carrière. De nagenoeg symmetrische compositie bestaat uit een watervlakte en een wolkenlucht, gescheiden door een smalle streep land met drie molens en twee schepen als extra accenten. Het geheel is uitgevoerd in een beperkt, bijna monochroom kleurenpalet. Het werk heeft iets tijdloos: het is niet alleen een mooi voorbeeld van een vroeg-impressionistisch werk dat buiten is opgezet, maar lijkt ook uitstekend te verbinden met de Nederlandse landschapstraditie, die van de monochrome landschappen uit het begin van de 17de eeuw tot de recente horizon composities van Jan Dibbets reikt.
In Nederlands openbaar bezit is een achttiental werken van Monet uit zijn diverse scheppingsperiodes te vinden, verspreid over musea in Amsterdam, Den Haag, Enschede, Otterlo en Rotterdam. Het is evident dat De Voorzaan en de Westerhem voor het Zaans Museum van groot belang is en de Vereniging Rembrandt waardeert de ambitie en het enthousiasme van het museum dat leidde tot de aankoop van dit schilderij. Van Monets verblijf in Zaandam is een aandoenlijk portretje van Guurtje van der Stadt in Otterlo te zien en een Zaans stadsgezicht in Amsterdam, beide werken zijn van een geheel ander karakter dan het nu aangekochte schilderij. Het bestuur van de Vereniging Rembrandt steunt de aankoop, omdat het De Voorzaan en de Westerhem als een belangrijke toevoeging aan de Collectie Nederland beschouwt, enerzijds omdat het de vertegenwoordiging van Monets werk in Nederland een extra kleur geeft, anderzijds omdat het de wisselwerking tussen Monet en de Nederlandse schilderkunst laat ervaren.

De Voorzaan en de Westerhem is aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar BankGiro Loterij Aankoopfonds, haar Utrechtse Rembrandt Cirkel en haar Claude Monet Fonds.

Samenstelling: Hester Wandel, hoofd collectie/conservator Zaans Museum

Claude Monet (1840-1926)

1871

De Voorzaan en de Westerhem

Olieverf op doek, 59,5 x 91 cm

Collectie Zaans Museum, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2015

Claude Monet verbleef in 1871 vier maanden met zijn vrouw en zoontje in een hotel in Zaandam. In 25 schilderijen legde hij de omgeving vast. Hij genoot van de kleuren van de huizen, de molens en de boten. Het was een productieve periode en een belangrijke aanzet tot zijn latere werk. Tevens geeft het een prachtig beeld van het landschap dat nu uit het centrum is verdwenen, maar op de Zaanse Schans en in het Zaans Museum nog is te zien. Dit schilderij is er een van een serie van drie werken van het uitzicht van Monet op de Voorzaan en het eiland de Westerhem, waarop houtzaagmolens hout en balken zaagden. De molens zijn van links naar rechts De Bakker van de firma Van de Stadt, De Roode Leeuw en de Notenboom van de firma Gras. De molens verdwenen tussen 1878 en 1916. Het eiland is tegenwoordig een woonwijk, Zaaneiland genaamd.

De Voorzaan en de Westerhem

Anoniem

(tussen 1787 en 1878)

Houtzaagmolen of balkenzager De Bakker

Olieverf op doek, 100,8 x 118 cm

Collectie Zaans Museum

Op de noordoosthoek van het eiland in de Voorzaan stond van 1681 tot 1878 de bovenkruiende zaagmolen De Bakker. Bijna honderd jaar eerder, op 18 april 1787, was De Bakker door brand verwoest, maar hij werd in datzelfde jaar weer opgebouwd door Engel van de Stadt. Het bleef in de familie, totdat de zonen van Jan van de Stadt in 1878 besloten over te gaan op stoom. De Bakker werd verplaatst naar Leeuwarden, waar hij verder dienst zou doen als korenmolen. Zo dicht bij de Voorzaan en de haven was dit een ideale plaats voor de vestiging van een zagerij en houthandel. Het eiland is tot 1990 door de houthandels William Pont en Gebroeders Gras in gebruik gebleven.
De molen was in 1871, toen Monet hem afbeeldde op zijn schilderij, in eigendom van Jan van de Stadt. Hij was de vader van Guurtje van de Stadt, die door Monet werd geschilderd. Van de 25 schilderijen die hij in de Zaanstreek maakte, is dit het enige portret. Het bevindt zich tegenwoordig in het Kröller-Müller Museum.

Houtzaagmolen of balkenzager De Bakker

Claude Monet (1840-1926)

1871

Molens in het Westzijderveld bij Zaandam

Olieverf op doek, 48,3 x 74,2 cm

Collectie Van Gogh Museum, Amsterdam. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2001.

Monet bezocht ons land voor het eerst in de zomer van 1871. Hij kwam toen met zijn gezin vanuit Londen, waarheen hij een jaar eerder was gevlucht vanwege de inval van het Pruisische leger in zijn vaderland. Zaandam, destijds meer nog dan Amsterdam een onder toeristen geliefd oord, was zijn verblijfplaats, en op 2 juni schreef de kunstenaar enthousiast aan zijn collega Pisarro dat hij het hier uitstekend (vond) om te schilderen; het is allemaal even amusant. Huizen in alle kleuren, molens bij honderden en verrukkelijke boten.  Holland bleek zoveel mooier dan men zegt, en toen de kunstenaar Zaandam op 8 oktober verliet, had hij minstens 24 landschappen vervaardigd en één vrouwenportret.

Molens in het Westzijderveld bij Zaandam

Claude Monet (1840-1926)

1871

Portret van Guurtje van der Stadt

Olieverf op doek, 73,2 x 40 cm

Collectie Krüller-Möller Museum, Otterlo.

Het is niet bekend hoe Monet in contact kwam met de familie Van de Stadt, maar het is heel wel mogelijk dat ze elkaar leerden kennen via Camille Monet, die volgens de overlevering Franse conversatieles gaf. Sinds het begin van de negentiende-eeuw had de familie Van de Stadt in de houthandel gezeten waardoor ze tot de rijkere inwoners van Zaandam behoorden. In 1871 woonden ze aan de Zuiddijk.
Guurtje is geboren op 20 oktober 1854 en was bijna zeventien jaar oud toen Monet haar portret schilderde. Ze was blijkbaar nog steeds in de rouw vanwege de dood van haar vader; een japon met wijde mouwen, misschien wel iets te groot, gitten oorringen en een zwarte strik in haar haar.

Portret van Guurtje van der Stadt

Franz Courtens (1850-1843)

Vóór 1897

La Zaan – Hollande. Molens aan de Noorder Valdeursloot

Olieverf op doek, 150 x 200 cm

Collectie Zaans Museum

Dit indrukwekkende schilderij laat de molens zien in het Oostzijderveld, aan de Noorder Valdeursloot van vóór 1897. De afgebeelde molens zijn van links naar rechts oliemolens De Kaver, De Zeef, De Kwak en Het Kaar en verfmolen De Sluiswachter. De schilder Franz Courtens, een Vlaamse, impressionistische schilder uit Dendermonde, vestigde zich voor een paar jaar op het landgoed Vogelenzang in de omgeving van Haarlem en maakte uitstapjes naar de Zaanstreek, dit verklaart de titel La Zaan. Door zijn tijdgenoten en kunstcritici werd hij geroemd als één der fakkeldragers van het impressionisme en als de ‘Rubens van de landschapsschilderkunst’. Claude Monet schilderde dit molentafereel in 1871 ook, gezeten op precies dezelfde plek op de sluis naar de Zaan.

La Zaan – Hollande. Molens aan de Noorder Valdeursloot

Nicolaas de Carpentier (1882-1965)

Vóór 1910

Gezicht op de Grote Sluis en de Dam te Zaandam

Olieverf op paneel 68,5 x 79 cm

Collectie Zaans Museum

Nicolaas de Carpentier had een schildersbedrijf in Zaandam, maar was als kunstschilder autodidact. Hij legde nauwkeurig de omgeving vast, zoals op dit schilderij van de Grote Sluis en de Dam Gezicht gezien vanaf de Voorzaan. Rechts van het midden is het hotel te zien waar Monet in 1871 vier maanden verbleef. Het hotel is in 1910 afgebrand, dus het werk is vóór die tijd te dateren, tenzij Carpentier naar een foto heeft geschilderd. De huizen links stonden op de Hogendijk, waarvandaan Monet vermoedelijk het zicht op de Westerhem schilderde.

Gezicht op de Grote Sluis en de Dam te Zaandam

Jacobus Pelgrom (1811-1861)

1848

Het Zaandammer veerschip aan de Dam in Zaandam

Olieverf op doek 50 x 63 cm

Collectie Zaans Museum

Het Zaandammer of Sardammer veerschip, met gekat grootzeil en gestreken fok ligt afgemeerd aan de Dam. Bij gunstig weer vertrok elk uur een schip, op marktdagen zelfs vaker. Het veerschip vervoerde zowel passagiers als goederen en post. Door de afvaart van vele veerschepen was de Dam een centrum van bedrijvigheid en sociale contacten. In de nabijgelegen herbergen werd handel gedreven en troffen schippers en kooplui elkaar voor afspraken. Links staat het wachthuisje. De bel ernaast werd vlak voor het vertrek geluid opdat laatkomers zich zouden haasten. Rechts is de Hogendijk te zien, met onder andere het stenen huis uit 1707 dat later bekend zou worden als het woonhuis van de bekende hoogleraar geneeskunde Cornelis A. Pekelharing. In de achtergrond zijn de molens op de Westerhem waar te nemen. Pelgrom schilderde in 1848 een nostalgisch beeld, want sinds 1826 was het stoomschip Mercurius al in de vaart. Monet was niet met dit schip aangekomen maar met radarboot De Prins van Oranje.

Het Zaandammer veerschip aan de Dam in Zaandam

T. Monsieur Mzn, gravure C. van Baarsel en Zoon

1819

Kaart van de Zaanstroom en een gedeelte van het IJ, aanwijzende de steden Amsterdam en Zaandam, de dorpen Oost- en Westzanen en wijders die dorpen, welke aan den Zaanstroom gelegen zijn

Papier, 50 x 69 cm

Collectie Gemeentearchief Zaanstad

Op de kaart zijn de molens die Claude Monet in 1871 op het schilderij De Voorzaan en de Westerhem, dat door het Zaans Museum is verworven, aangegeven met de nummers 2 De Notenboom, 3 De Roode Leeuw en 4 De Bakker. Op de kaart uit 1819 staan 358, waarvan 100 zaagmolens, 111 oliemolens, 57 pelmolens, 28 papiermolens, 15 snuifmolens, 29 verfmolens, 4 hennepkloppers, 3 blauwselmolens en 11 schulp-, vol en mosterdmolens.
De ligging van Zaandam ten opzichte van Amsterdam is goed te zien en de route van de veerboot, die Monet nam vanuit Amsterdam is aangegeven.

Kaart van de Zaanstroom en een gedeelte van het IJ, aanwijzende de steden Amsterdam en Zaandam, de dorpen Oost- en Westzanen en wijders die dorpen, welke aan den Zaanstroom gelegen zijn

Kaart uit de Atlas van J. Kuyper, uitgeverij Hugo Suringar Leeuwarden

1876

Plattegrond gemeente Zaandam

Ingekleurd papier, 27 x 20 cm

Collectie Gemeentearchief Zaanstad

Deze kaart geeft een goed beeld van Zaandam in 1867, vier jaar voordat Monet er vier maanden verbleef en schilderde. De molens die hij schilderde op de Westerhem (onderin het midden boven de Hem), maar ook die van de Noorder Valdeursloot (ter hoogte van Koog aan de Zaan) staan erop afgebeeld. Ook is al aangegeven – met Holland op zijn smalst - waar het Noordzeekanaal zou komen, dat in 1876 werd voltooid. Zaandam besloeg in 1867 een oppervlakte van 1971 bunders en had 12.150 inwoners.

Plattegrond gemeente Zaandam

Creditline

De aankoop van De Voorzaan en de Westerhem door het Zaans Museum is mede mogelijk door:

Vereniging Rembrandt

BankGiro Loterij

Ahold

VSBfonds

Indofin Group

P. M. Duyvisfonds

Bredenhof Stichting

Monet in Zaandam

Gemeente Zaanstad

Creditline
← Ga terug