Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

29 juni 2015: Rijksmuseum Amsterdam presenteert de Bacchant van Adriaen de Vries

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Adriaen de Vries (ca. 1556-1626) wordt algemeen beschouwd als een van de grootste (Nederlandse) beeldhouwers van alle tijden. Hij werd geboren in Den Haag en werd daar of in Delft opgeleid als goudsmid en beeldhouwer. Hij vertrok al op jeugdige leeftijd naar Italië om zijn opleiding voort te zetten. In 1581 werd hij al vermeld in Florence als medewerker van de beroemde hofbeeldhouwer Giambologna. In 1589 reisde De Vries op verzoek van Keizer Rudolf II naar Praag, waar hij voor het hof enkele grote opdrachten uitvoerde.

Nadat hij tussen 1595 en 1601 nog enkele jaren was teruggeweest in Italië vestigde hij zich in 1601 definitief in Praag, waar hij hofbeeldhouwer van Rudolf II werd. Hij bleef er tot zijn dood in 1626. Het Praagse hof was rond 1600 het internationale centrum van de maniëristische kunst en trok kunstenaars uit diverse landen aan, waaronder ook de beroemde Nederlandse goudsmid Paulus van Vianen. Al tijdens zijn leven werd De Vries ‘de allerberoemdste kunstenaar in het modelleren’ genoemd. Het zijn juiste deze ´moderne´ karakteristieken van de kunstenaar die al in de negentiende eeuw de bewondering wekten van de beeldhouwer Auguste Rodin.

Zijn werken zijn onder andere te zien in de verzamelingen van het Kunsthistorische Museum en het Liechtenstein Museum in Wenen, het Louvre in Parijs, het J. Paul Getty Museum in Los Angeles, het Metropolitan Museum in New York en de National Gallery of Art in Washington. Het rijkste ensemble van werken van De Vries, bestaande uit beelden die de Zweden al in de zeventiende eeuw in Praag en Kopenhagen hebben buitgemaakt, bevindt zich in Drottningholm in Zweden.

Het gemis aan een representatief beeld van Adriaen de Vries in Nederland werd al vele tientallen jaren gevoeld en werd nog eens versterkt door de indrukwekkende tentoonstelling van zijn werk in 1998, die achtereenvolgens in het Rijksmuseum in Amsterdam, het Nationalmuseum in Stockholm en het J. Paul Getty Museum in Los Angeles te zien was. 

Toen de onverwachte mogelijkheid zich voordeed deze Bacchant, een mooi en representatief voorbeeld van het werk van Adriaen de Vries uit zijn beste periode, aan te kopen twijfelde het bestuur van de Vereniging Rembrandt geen moment. Zij verhoogde zelfs de gevraagde steun om zo de kans te vergroten dit bronzen beeld van Adriaen de Vries voor het Nederlands openbaar kunstbezit te kunnen verwerven. Naast de Vereniging Rembrandt heeft ook de nauw aan de vereniging gelieerde Stichting Nationaal Fonds Kunstbezit een belangrijke bijdrage geleverd, waarmee de nationale en ook internationale betekenis van deze aankoop nog eens wordt benadrukt.

Lees meer over de presentatie van het beeld in het artikel van de NOS

Samenstelling: Frits Scholten, senior conservator beeldhouwkunst Rijksmuseum Amsterdam

Amsterdam

1885

Gevel Rijksmuseum met opschrift van Adriaen de Vries

Op de gevels van het Rijksmuseum staan sinds 1885 de namen van de grote Nederlandse kunstenaars, beeldhouwers en schilders. Daartussen prijkt ook die van Adriaen de Vries, de belangrijkste beeldhouwer die ons land ooit heeft voortgebracht. Toch bezat het Rijksmuseum geen beeld van deze kunstenaar, een gemis dat door vier opeenvolgende directeuren werd gevoeld. Nu, bijna 130 jaar na de opening van het Rijksmuseum is het gelukt wellicht het laatste door Adriaen de Vries gemaakte beeld aan de Collectie Nederland toe te voegen.

Gevel Rijksmuseum met opschrift van Adriaen de Vries

Adriaen de Vries (1556-1626)

1593

Mercurius en Psyche

Brons, 215 x 92 x 72 cm

Collectie Louvre, Parijs

Ruwweg tussen 1590 en 1626 ontwikkelde de stijl van De Vries zich van precies en scherp van contour tot extreem los en expressief. Zijn vroegst bekende zelfstandige beelden, zoals Mercurius en Psyche (waarvan een afgietsel in de tuinen van het Rijksmuseum staat)uit ca. 1593, wortelen nog sterk in de gepolijste stijl van zijn Florentijnse leermeester Giambologna. Deze beelden hebben een strakke huid, een scherpe lijnvoering en een verfijnde detaillering die beantwoordden aan de maniëristische smaak van zijn belangrijkste opdrachtgever in die periode, keizer Rudolf II.

Mercurius en Psyche

Adriaen de Vries (1556-1626)

1626

Bacchant

Brons, hoogte 109 cm

Collectie Rijksmuseum Amsterdam, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2014

Vanaf omstreeks 1610 kreeg die lossere stijl echt vrij baan om te culmineren in de indrukwekkende reeks bronzen die De Vries maakte voor zijn laatste drie grote opdrachtgevers: koning Christiaan IV van Denemarken, graaf Ernst von Schaumburg-Holstein en generaal Albrecht von Waldstein. De Bacchant in het Rijksmuseum behoort tot De Vries' allerlaatste werken en illustreert daarmee bij uitstek de souplesse van de late stijl van de beeldhouwer. De Bacchant werd in 2010 toevallig ontdekt in de binnenhof van het Oostenrijkse Schloss Sankt Martin im Innkreis. Het beeld had meer dan drie eeuwen onafgebroken in het kasteel gestaan. Nooit eerder opgemerkt door  kunsthistorici. Het strakke maniërisme heeft hier volledig plaats gemaakt voor een expressiever idioom dat als vroeg-barok kan worden aangemerkt.

Bacchant

Auguste Rodin naar Adriaen de Vries

ca. 1875

Les forgerons, 'De smidse van Vulcanus'

Gegoten door de Compagnie des Bronzes, Brussel, ca. 1905. Brons, 50 x 58,4 cm

Collectie Shepherd Gallery, New York

In de 18de en 19de eeuw was het reliëf De smidse van Vulcanus het enige werk van Adriaen de Vries dat in ons land aanwezig was, althans in de vorm van latere gipsafgietsels. De naam van de maker van het bronzen origineel, was op dat moment niet meer bekend. Nog een kleine eeuw later liet Auguste Rodin een door hem opgewerkt gipsafgietsel van hetzelfde stuk in brons afgieten in de periode dat hij in Brussel woonde (1871-1877). De pasteuze modellering van het werk bracht de kunstgeschiedenis in complete verwarring. De impressionistische toets die Rodin-experts erin meenden te herkennen heeft er zelfs toe geleid dat het onder de titel Les forgerons decennialang voor een geheel eigenhandig werk van de Franse beeldhouwer door kon gaan! Pas zo’n vijftien jaar geleden werd ontdekt dat Adriaen de Vries het werkelijke artistieke brein achter de inventie was.

Les forgerons, 'De smidse van Vulcanus'

Adriaen de Vries (1556-1626)

ca. 1611

Bacchus vindt Ariadne op Naxos

Brons, 52.5 × 42 × 7 cm

Collectie Rijksmuseum Amsterdam

Het Rijksmuseum verwierf in 1935 het eerste (en tot voor kort enige) authentieke werk van Adriaen de Vries in Nederland. Het is het reliëf Bacchus vindt Ariadne op Naxos, dat aan het museum werd geschonken door de N.V. Internationale Antiquiteitenhandel. Hoewel het Rijksmuseum-reliëf niet is gesigneerd, was van meet af aan duidelijk dat het om een eigenhandig brons van Adriaen de Vries ging, al dacht men aanvankelijk ten onrechte dat het om een voorstelling van Amor en Psyche ging. Vrij recent werd bovendien ontdekt dat het reliëf naar alle waarschijnlijkheid voor keizer Rudolf II werd gemaakt.

Bacchus vindt Ariadne op Naxos

Adriaen de Vries (1556-1626)

1610-1615

Jonglerende man

Brons, hoogte 77 cm

Collectie The J. Paul Getty Museum, Los Angeles

Dit beeld probeerde Henk van Os als directeur van het Rijksmuseum in 1989 tevergeefs te verwerven. Het is nu een van de pronkstukken van het Getty in Los Angeles. Van Os: ‘Aardig is dat het dynamische evenwicht van deze jonglerende man die met zijn rechtervoet op een blaasbalg trapt, ook terugkeert in de recente aanwinst van het Rijksmuseum.’

Jonglerende man

Medardo Rosso (1858-1928)

1923 (1895)

Femme à la voilette

Was over gips, hoogte 72 cm

Collectie Museum Boijmans van Beuningen, Rotterdam, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2014

De latere stijl van De Vries toont ons een ruwe toets en een schijnbare nonchalance die zijn beelden het karakter van frisse en directe schetsen verleent, ontstaan op het essentiële, meest creatieve moment van het scheppingsproces: de eerste hand van de meester, zoals een Duits geschrift uit De Vries’ tijd het uitdrukte. Het geeft zijn werken een warm, geladen en zinderend oppervlak met een sterk tactiele uitstraling; ze nodigen uit tot het betasten van het brons en het navoelen van de boetserende handbewegingen van hun maker. Dankzij deze radicale, innovatieve stijl was Adriaen de Vries niet alleen een waardig wegbereider voor Rodin maar ook voor de Italiaanse kunstenaar Medardo Rosso die het schetsmatig scheppingsproces vooral in beelden van was tot uitdrukking liet komen.

Femme à la voilette

Creditline

De aankoop van Bacchant van Adriaen de Vries is mede mogelijk gemaakt door:

Vereniging Rembrandt

Prins Bernhard Cultuurfonds

Stichting Nationaal Fonds Kunstbezit

BankGiro Loterij

Mondriaan Fonds

VSBfonds

Rijksmuseum

Creditline
← Ga terug