Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

5 november 2015: Kasteel Duivenvoorde presenteert een 19de eeuws winterlandschap van Andreas Schelfhout

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Schaatsers bij een Hollandse stad (1857) van Andreas Schelfhout (1787-1870) is een bijzondere aankoop, niet alleen voor de Collectie Nederland, maar vooral voor Kasteel Duivenvoorde. Met deze aankoop komt dit winterlandschap weer ‘thuis’ op Kasteel Duivenvoorde, de buitenplaats die in 1866 Hendricus Adolphus Steengracht erfde. Deze Hendricus Steengracht was een fervent verzamelaar van schilderijen, geheel in lijn met de generaties voor hem. Zijn collectie bracht hij onder in zijn Haagse woonhuis aan de Lange Vijverberg 3 in Den Haag en op zijn geliefde Duivenvoorde. Met zijn overlijden in 1912 werd het lot van de verzameling bezegeld. Steengracht bepaalde bij testament dat de schilderijen moesten worden verkocht. Waarmee een belangrijke verzameling voor Nederland verloren leek te gaan. “Als [de Vereniging] Rembrandt nog niet bestond zou deze verkooping een reden zijn geweest de Vereeniging alsnog op te richten” zo is in het archief van de vereniging te lezen. Maar de vereniging bestond en hielp in 1913 o.m. De luizenjacht door Gerard Ter Borch, nu een van lievelingen van het Mauritshuis, voor Nederland te behouden.
Dit winterlandschap van Schelfhout kocht Hendrik Steengracht van Oosterland, in 1857 , direct van de kunstenaar zelf, de verf was amper droog. Met deze aankoop is Schelfhout in Nederland op het hoogste niveau vertegenwoordigd en is ook de 19de-eeuwse schilderkunst in de collectie van Duivenvoorde in een klap met een topstuk verrijkt.
Schaatsers bij een Hollandse stad is verworven met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar BankGiro Loterij Aankoopfonds, haar Stortenbeker Fonds en haar Themafonds 19de-eeuwse Schilderkunst.

Samenstelling: Annette de Vries, directeur Stichting Duivenvoorde

Andreas Schelfhout (1787-1870)

1857

Schaatsers bij een Hollandse stad

Olieverf op doek, 95 x 145 cm

Collectie Kasteel Duivenvoorde, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2015

Schelfhouts Schaatsers bij een Hollandse stad kan met recht de ‘Schelfhout onder de Schelfhouts’ worden genoemd. Het was een van de romantische topstukken in de Galerie Steengracht aan de Lange Vijverberg 3 in Den Haag. Hendrik Steengracht van Oosterland (1808-1875) kocht het werk in 1857 direct van de kunstenaar voor 3.300 gulden. Na zijn dood vererfde de collectie op zijn neef, Hendricus Adolphus Steengracht van Duivenvoorde (1836-1912). In 1913 kwam de collectie onder de hamer in Parijs en Amsterdam. Het schilderij was vanaf de jaren tachtig in particuliere handen, sinds 2011 in de Rademakers collectie, maar is nu teruggekeerd in familiekring.

Schaatsers bij een Hollandse stad

Andreas Schelfhout (1787-1870)

1858

Wintergezicht met schaatsers bij een huis

Olieverf op doek, 98 x 145,5 cm

Collectie Rijksmuseum Twenthe

Dit wintergezicht is het tweelingbroertje van de Schelfhout op Duivenvoorde. Het is even groot en stond tot het moment dat Schaatsers bij een Hollandse stad weer uit de mist van de geschiedenis opdook bekend als het beste winterlandschap van Schelfhout. Het schilderij heeft er nu een geduchte concurrent bij, zowel qua artistieke kwaliteit als qua aantrekkelijkheid van de voorstelling. De idyllische ambiance van het ijstafereel op Duivenvoorde is zeer gewaagd aan de contrastrijke compositie van het tafereel uit Enschede.

Wintergezicht met schaatsers bij een huis

Hendrick Avercamp (1585-1634)

ca. 1608

Winterlandschap met ijsvermaak

Olieverf op paneel, 77,3 x 131,9 cm

Collectie Rijksmuseum, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 1897.

De ijstaferelen van Schelfhout zijn schatplichtig aan de maestro van het 17de-eeuwse ijsgezicht: Hendrick Avercamp. Zo druk als Avercamp zijn taferelen bevolkte, deed Schelfhout het echter niet. Bij Avercamp zijn de figuren de hoofdrolspeler; bomen en architectuur spelen een ondergeschikte rol. Avercamp was goed in het observeren en wist mensen van uiteenlopende maatschappelijke klassen overtuigend neer te zetten. Kleding, houding, gebaren: het zijn zoekplaatjes à la Bruegels Spreekwoorden en Kinderspelen.

Winterlandschap met ijsvermaak

Andreas Schelfhout (1787-1870)

1846

Winterlandschap

Olieverf op paneel, 47 x 65,3

Collectie Teylers Museum

Wie wintergezichten in veelvoud wil zien, spoedde zich naar het Teylers Museum waar vanaf 7 november 2015 de tentoonstelling Echte Winters is te zien. Dit Haarlemse winterlandschap van Schelfhout is het beeldmerk van deze tentoonstelling. Het is een verstild tafereel: de schemer valt en weinigen begeven zich nog op het ijs.  De kou is bijna tastbaar, net als het knerpen van het ijs. En toch maakt het bij de beschouwer iets los. Wat is dat toch met die Hollandse winters van weleer? Nostalgie of herkenning? Dat fysieke gevoel van straks lekker de warmte in en soezen bij een kop warme soep.

Winterlandschap

De Porceleyne Bijl

1775-1800

De maand januari (uit een serie van De Maanden)

Delfts aardewerk

Collectie Kasteel Duivenvoorde

We zijn er jaloers op: het gemak waarmee jong en oud zich vroeger op de schaats voortbewogen. Zoals deze ontspannen schaatsende mannenfiguur, die we op de rug zien. Zijn houding verraadt dat hij in zijn nopjes is. Schaatstaferelen zijn overal in de beeldende kunst aan te treffen: op schilderijen, prenten, keramiek, zilver etc. Het is een typisch wintertafereel. En het kijken ernaar verveelt nooit.

De maand januari (uit een serie van De Maanden)

Maria Vos

1875

De Winter (met een paar schaatsen linksonder)

Olieverf op doek, 116 x 92,5 cm

Collectie Kasteel Duivenvoorde

Schaatsen bestaan al eeuwenlang. Er zijn exemplaren overgeleverd uit de tijd van het ontstaan van Kasteel Duivenvoorde, zoals bijvoorbeeld een schaats in de collectie van het Amsterdam Museum. In 1226 ontving Philips II van Wassenaer Duivenvoorde in leen van zijn oudere broer. De Van Wassenaers behoorden tot de oudste adellijke geslachten van Holland, precies zoals een overgeleverd rijmpje luidt: ‘Brederode de edelste; Wassenaer, de oudste; Egmond de rijkste en Arkel de stoutste’. Al vanaf de middeleeuwen zal er geschaatst zijn op de grachten en vijvers van Duivenvoorde.  Al ontwikkelden de tuinen zich van nutstuin naar barokke tuin en vervolgens landschapstuin: het zwieren op de schaats bleef.

De Winter (met een paar schaatsen linksonder)

Creditline

De aankoop van Schaatsers bij een Hollandse stad is mede mogelijk gemaakt door:

Vereniging Rembrandt

BankGiro Loterij

VSBfonds

voordekunst

Fonds 1818

Gravin van Bylandt Stichting

Creditline
← Ga terug