Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

24 maart 2016: Het Mauritshuis presenteert een 17de eeuws bloemstilleven van Roelant Savery

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Het Mauritshuis deed vlak voor de TEFAF een aanvraag bij de Vereniging Rembrandt voor financiële steun bij de aankoop van een schilderij uit 1615 door Roelant Savery, Vaas met bloemen in een nis. Een spoedaanvraag, aangezien een topstuk als dit schilderij alle potentie had een publiekslieveling te worden op de TEFAF, waarmee het risico dat deze mogelijke aankoop aan het Mauritshuis voorbij zou gaan niet ondenkbaar was.

Een kans kortom om met deze aankoop de ontwikkeling van het zelfstandig bloemstilleven optimaal in het Mauritshuis te kunnen laten zien. Op doorreis naar de TEFAF logeerde het schilderij twee dagen in de kluis van het Mauritshuis, waar een afvaardiging van het bestuur van de Vereniging, samen met een deskundige uit de Raad van Adviseurs, de mogelijkheid had het bloemstilleven te bekijken. 

In de aanvraag werd de schoonheid van dit schilderij, maar ook het belang voor de collectie van het Mauritshuis en daarmee het belang voor de Collectie Nederland, overtuigend onderbouwd. Maar het schilderij had nauwelijks woorden nodig om deze aankoop te willen ondersteunen.

Het belang van het hebben van kennis in huis en van financiële reserves werd zo weer duidelijk. Het Mauritshuis zag de kans, de Vereniging Rembrandt reageerde snel, de middelen waren er. En zo is weer een belangrijke werk van een belangrijke schilder toegevoegd en vanaf nu voor iedereen te zien, mede dankzij de inmiddels 13.000 leden van de Vereniging Rembrandt, die met hun bijdrage deel uit maken van kunst in Nederland.

De aankoop van Vaas met bloemen in een stenen nis werd mede mogelijk gemaakt door de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Themafonds 17de-eeuwse Schilderkunst.

Samenstelling: Quentin Buvelot en Ariane van Suchtelen, conservatoren Mauritshuis

Roelant Savery (Kortrijk 1576-1639 Utrecht)

1615

Vaas met bloemen in een stenen nis

Olieverf op paneel, 63,5 x 45,1 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2016.

Dit uitzonderlijk goed bewaard gebleven schilderij past perfect in de collectie van het Mauritshuis. Het is een van de meest ambitieuze bloemstillevens van Roelant Savery. Die ambitie blijkt niet alleen uit het relatief grote formaat (het paneel is het op twee na grootste bloemstuk van de kunstenaar), maar ook uit de zorg waarmee de details zijn uitgevoerd. Zo zitten er vlinders en insecten op de schitterende bloemen en scharrelen in de nis hagedissen en kevers rond. Opvallend in de bloemenpracht zijn de doornentakken in het hart van de voorstelling. Kleine, geschilderde beschadigingen in de omlijsting versterken de trompe-l’oeil werking van de voorstelling, evenals de twee vliegen op de lijst. Onderaan zijn Savery’s signatuur en het jaartal 1615 als het ware in de rand van de stenen nis gebeiteld.

Vaas met bloemen in een stenen nis

Geertruyd Roghman (Amsterdam 1625-1651 Amsterdam)

1647

Portret van Roelant Savery

Gravure, 267 x 162 mm

Collectie Rijksmuseum, Amsterdam

Roelant Savery was een schilder van Zuid-Nederlandse origine, gespecialiseerd in bos- en berglandschappen, dierstukken en bloemstillevens. Opgeleid door zijn oudere broer Jacques Savery in Amsterdam, trok Roelant na diens dood in 1603 naar Praag. Daar trad hij in dienst van de Habsburgse keizer Rudolf II, een hartstochtelijk verzamelaar die kunstenaars uit heel Europa aan zijn hof liet werken. Bij Rudolfs paleizen waren tuinen met exotische bloemen en planten waar Savery alle bijzondere soorten in het echt kon bestuderen. Omstreeks 1614 keerde hij terug naar Amsterdam om zich in 1618 definitief in Utrecht te vestigen. In het onderschrift van dit postume gegraveerde portret wordt Savery geroemd als hofschilder die met zijn kunst de natuur had overtroffen.

Portret van Roelant Savery

Roelant Savery (Kortrijk 1576-1639 Utrecht)

1603

Bloemstuk met twee hagedissen

Olieverf op koper, 29 x 19 cm

Collectie Centraal Museum, Utrecht. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 1943.

Dit schilderij van Roelant Savery uit 1603 (Centraal Museum, Utrecht) is het vroegst bekende zelfstandige Nederlandse bloemstilleven. Waarschijnlijk schilderde Savery het nog in Amsterdam, kort voor zijn vertrek naar Praag. Net als op de aanwinst zijn er bloeiende bloemen weergegeven die in het echt hun bloeitijd in verschillende jaargetijden hebben. Ook op dit schilderij heeft Savery zandhagedissen, een neushoornkever en een doodgraver (de kever linksboven) weergegeven. Er zijn ongeveer vijfentwintig bloemstillevens van Savery bekend. Daarvan is iets minder dan de helft op koper geschilderd. Het Centraal Museum bezit nog een tweede bloemstuk door Savery, in 1624 geschilderd op een groot paneel.

Bloemstuk met twee hagedissen

Roelant Savery (Kortrijk 1576-1639 Utrecht)

1610?

Dansende boeren voor een Boheemse herberg

Olieverf op paneel, 47 x 61 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag

Dit kleurrijke dorpsgezicht toont een honderdtal feestvierders bij een boerenherberg. Bij het schilderen ervan zal Savery inspiratie hebben opgedaan bij zijn oudere broer en leermeester Jacques Savery, die vergelijkbare voorstellingen maakte. Het onderwerp gaat terug op Pieter Bruegel de Oude. Savery’s dorpsgezicht behoort tot de vroegste voorstellingen uit het dagelijks leven in het Mauritshuis en vormt daarom een mooie introductie op de latere Hollandse genreschilderkunst in het museum. Het paneel werd verworven door de Vrienden van het Mauritshuis als schenking van de onlangs overleden Willem, baron van Dedem, erelid van de Vereniging Rembrandt. Vanaf 1 september 2016 is het paneel permanent in het museum te zien.

Dansende boeren voor een Boheemse herberg

Roelant Savery (Kortrijk 1576-1639 Utrecht)

1627

Orpheus betovert de dieren met zijn muziek

Olieverf op paneel, 62 x 131,5 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag

Ovidius beschrijft hoe Orpheus de natuur betoverde met zijn lierspel. Savery greep het onderwerp aan om zoveel mogelijk diersoorten te schilderen. Dit schilderij uit 1627 komt uit de collectie van de zeventiende-eeuwse stadhouder Frederik Hendrik, die vier schilderijen van Savery bezat. Rechts is een dodo afgebeeld, een vogel die in de zeventiende eeuw zou uitsterven. Savery heeft het dier naar het leven geschilderd: in 1626 had een VOC-schip een levende dodo uit Mauritius meegenomen naar Amsterdam. Savery’s encyclopedische belangstelling voor de natuur blijkt niet alleen uit zijn bloemstillevens maar ook uit zijn dierstukken. Dit paneel kwam door vererving in het bezit van stadhouder Willem V, in wiens Haagse schilderijengalerij het nu weer hangt.

Orpheus betovert de dieren met zijn muziek

Ambrosius Bosschaert de Oude (Antwerpen 1573-1621 Den Haag)

ca. 1618

Vaas met bloemen in een venster

Olieverf op paneel, 64 x 46 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag

Bekijk dit stilleven als onderdeel van onze virtuele tentoonstelling Boek in de Maak

Savery’s eerste bloemstillevens dateren uit 1603, die van Ambrosius Bosschaert uit 1605. Deze Middelburgse schilder was echter wel de eerste die zich exclusief op het bloemstilleven ging toeleggen. Zijn specialisatie lag in symmetrische boeketten waarvan de bloemen zonder overlappingen zijn weergegeven. Dit paneel heeft dezelfde afmetingen als de Savery, een bloemstuk dat Bosschaert mogelijk heeft gekend omdat beide schilders rond dezelfde tijd in Utrecht hebben gewerkt. De schilderijen zijn zo verwant, dat ze naast elkaar worden getoond in het Mauritshuis. Waar op de aanwinst sprake is van een gesloten nis, koos Bosschaert voor een open venster met een landschap.

Vaas met bloemen in een venster

Ludger tom Ring de Jonge (Münster 1522-1584 Braunschweig)

ca. 1562

Narcissen, maagdenpalm en viooltjes in een kan

Olieverf op paneel, 35 x 15 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag

Begin 2015 kon dit bijzondere zestiende-eeuwse paneeltje door de Stichting Vrienden van het Mauritshuis aan de verzameling van het museum worden toegevoegd. Het omstreeks 1562 te dateren bloemstilleven van de Westfaalse kunstenaar Ludger tom Ring is een ongewoon vroeg voorbeeld van een zelfstandig bloemstilleven. Waarschijnlijk schilderde hij dit en andere bloemstillevens tijdens een meerjarig verblijf in Antwerpen. Daarmee is hij een van de rechtstreekse voorlopers van latere bloemschilders, onder wie Jan Brueghel de Oude die in Antwerpen bloemstukken maakte. Het paneeltje van Ludger tom Ring vormt een mooie prelude op de latere bloemstillevens in het Mauritshuis.

Narcissen, maagdenpalm en viooltjes in een kan

Jacques de Gheyn II (Antwerpen 1565-1629 Den Haag)

1612

Bloemen in een glazen fles

Olieverf op koper, 58 x 44 cm

Collectie Mauritshuis, Den Haag, langdurig bruikleen van het Haags Historisch Museum, sinds 1987.

Omstreeks 1600 kwam het geschilderde bloemstilleven in zwang. Naast Savery gingen ook Jan Brueghel de Oude en Jacques de Gheyn ongeveer tegelijkertijd zelfstandige bloemstillevens schilderen. De Gheyn schilderde slechts enkele bloemstillevens, in Leiden en Den Haag. Een album van zijn hand met aquarellen van bloemen en planten in de Leidse hortus kwam in 1604 in bezit van Rudolf II. Op dat moment werkte Savery reeds als bloemschilder voor deze keizer. Op dit bloemstuk ‘beitelde’ De Gheyn zijn naam in het steen, zoals ook Savery dat deed op de nieuwe aanwinst. In vergelijking met de bloemstukken van Savery en Bosschaert is hier meer aandacht besteed aan de individuele bloemen.

Bloemen in een glazen fles

Creditline

De aankoop van Vaas met bloemen in een stenen nis werd mede mogelijk gemaakt door:

De BankGiro Loterij

De Vereniging Rembrandt

Creditline
← Ga terug