Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

14 december 2013: Paleis het Loo presenteert een koninklijke papkom van Willem III

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: De door Paleis Het Loo verworven Kom en presenteerschaal met het wapen van prins Willem III (1680) is een uniek object. De verguld zilveren kom met twee oren en deksel op een losse bijbehorende presenteerschaal, versierd met de wapens van prins Willem III en prinses Mary II Stuart is toegeschreven aan het atelier van de Haagse edelsmid Hans Coenraet Breghtel (1609-1675) en vergelijkbaar met dat van de beroemde Amsterdamse zilversmid Johannes Lutma (1584-1669). Zeventiende eeuws zilver is zeldzaam. Veel van het kostbare zilver raakte door vererving uit het zicht of werd omgesmolten. De precieze functie van de terrine is niet bekend. In Engeland stond dit type lange tijd bekend als een ‘porringer’, een kom bedoeld voor pap (porridge), soep en andere gerechten die met een lepel worden gegeten. Aanvankelijk waren dergelijke kommen met oren en een deksel puur functioneel, maar al snel kreeg dit type tafelgoed de status van officieel geschenk, dat gepresenteerd werd op een pronkbuffet in de eetzaal. Deze porringer of papkom, is in 1680 gemaakt voor de latere bewoners van Het Loo, stadhouder Willem III en zijn echtgenote Mary Stuart. Het past daardoor zeer goed in de collectie van Paleis Het Loo.
De aankoop van de Kom en presenteerschaal werd mede mogelijk gemaakt door de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Mevrouw dr. E. Frederiks Fonds en haar Beatrijs de Rooy Fonds.

Samenstelling: Paul Rem, conservator Paleis Het Loo

Hans Coenraet Breghtel (atelier van)

1680

Verguld zilveren kom en presenteerblad

Verguld zilver, hoogte 23 cm, breedte 19.5 cm, Ø 15.5 cm (kom); h 7.5 cm, Ø 75 cm (presenteerschaal).

Collectie Paleis het Loo, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2013.

Het is bekend dat Willem III meerdere van dit soort zilveren en verguld zilveren terrines bezat. Toch is de herkomst en het gebruik vooral Engels. Gezien het gegraveerde wapen, dat Mary na haar huwelijk met prins Willem III in 1677 en tot hun gezamenlijke troonsbestijging in 1688/1689 voerde, en dat ook voorkomt op delen van Mary’s zilveren toiletservies dat zich in een Engelse verzameling bevindt, kan worden aangenomen dat de terrine tot haar persoonlijke eigendommen behoorde. De maker is tot nog toe onbekend gebleven. Het gaat in elk geval om een kunstenaar die goed op de hoogte was van de Franse vormentaal van dat moment, en die in Den Haag werkzaam was en gebruik mocht maken van het keur van de toen reeds overleden zilversmid Hans Coenraet Breghtel (1609-1675).

Verguld zilveren kom en presenteerblad

George Bower (werkzaam 1664-1689)

ca. 1689

Penning op de kroning van Willem en Mary

Goud, 37,8 mm Ø, 26,08 gram

Collectie Paleis Het Loo (schenking Stichting ’t Konings Loo)

Op aandringen van Engelse protestanten maakt prins Willem III in 1688 met een omvangrijke vloot de overtocht naar Engeland, om een einde te maken aan het bewind van zijn rooms-katholieke schoonvader James II. Nog geen twee maanden later trok hij Londen binnen, waar hij en Mary als elkaar gelijken werden gekroond tot koning en koningin van Engeland. De kroning vond plaats op 21 april 1689 in de Westminster Abbey. Graveur van de Royal Mint Bower, die ook medailleur van Charles II en van James II was geweest, vervaardigde een gouden gedenkpenning. Willem en Mary worden voorgesteld als klassieke heersers.

Penning op de kroning van Willem en Mary

Foto: Robert Mulder

Nieuwe eetzaal van koning-stadhouder Willem III

Na de gezamenlijke kroning van Willem en Mary in Londen, keerde Willem terug naar ons land. Het hoofdgebouw van zijn gloednieuwe Paleis Het Loo breidde hij vrijwel direct uit met enkele paviljoens, waarin een ‘Nieuwe eetzaal’ werd ondergebracht. De naar ons land gevluchte Franse hugenoot Daniel Marot ontwierp als architect et dessinateur de Sa Majesté le Roy de la Grande Brittagne de betimmering en decoratie van deze koninklijke eetzaal. Eén zijde werd ingenomen door het ‘buffet’, waar ook een buffettafel stond, bedoeld om kostbaar vaatwerk, schotels en kleine terrines van diverse formaten, op uit te stallen.

Nieuwe eetzaal van koning-stadhouder Willem III

Romeyn de Hooghe (1645-1708)

ca. 1695

Paleis Het Loo vanuit de lucht

Ets, 75 x 72,5 cm

Collectie Paleis Het Loo

Het paleis dat Willem en Mary in 1685 bouwden was nog een blokvormig hoofdgebouw, dat met gebogen colonnades met de zijvleugels werden verbonden. Na hun troonsverheffing in Londen breidde de koning-stadhouder hun barokke lusthof in Holland uit, waarbij ook de tuinen werden vergroot. De colonnades verhuisden van het voorplein naar het uiterste einde van de formele tuinen. Romeyn de Hooghe, die zich eveneens bezig hield met de tuinsculptuur voor Het Loo, vervaardigde deze vogelvluchtprent van Het Loo. De Hooghe was de grote propagandist van Willem III. Berucht was hij om zijn spotprenten op Frankrijk en de Engelse koning James II.

Paleis Het Loo vanuit de lucht

Werkplaats Jeroen Le Clerc (werkzaam 1677-1717); ontwerp Daniel Marot (1661-1752)

1695-1700

Wapentapijt

Wol, zijde, goud- en zilverdraad, 275 x 230 cm

Collectie Paleis Het Loo, geschonken door de Vereniging Rembrandt ter ere van haar honderdjarig bestaan in 1983.

Marot, die voor zijn komst naar de Republiek graveur en ontwerper aan het Franse hof was geweest, was goed op de hoogte van de Lodewijk XIV-stijl. Voor Willem III ontwierp hij na Mary’s dood twee bij elkaar behorende sets van elk acht wandtapijten, met centraal het gecombineerde wapen van Willem III en Mary II, omgeven door  godenparen, kronen, monogrammen en motieven die naar de roem en glorie van hun heerschappij verwijzen. De twee reeksen zijn niet compleet, maar dankzij de Vereniging Rembrandt konden twee wapentapijten worden toegevoegd aan de collectie van Het Loo. Zij hangen in Willems ‘Nieuwe eetzaal’ en in zijn parade-slaapkamer.

Wapentapijt

Jean Cavalier (toegeschreven aan)

ca. 1690

Portretmedaillons van Willem en Mary

Ivoor, buxushout, 9 cm Ø

Collectie Paleis Het Loo (schenking Stichting ’t Konings Loo)

Na de kroning van Willem III en Mary II werden deze twee ivoren portretmedaillons gemaakt, maar ze horen niet bij elkaar. Willem lijkt op een Romeins veldheer. Heel elegant is zijn rug naar ons toegekeerd. Mary is eigentijds gekleed, zeer diep gedecolleteerd en een zeer hoog gekapt. Willem had in maart 1690 voor de Franse kunstenaar Cavalier geposeerd. Soortgelijke portretten van het koningspaar door Cavalier die zich in andere collecties bevinden, wijken in detail af van de twee op Het Loo, die niet zijn gesigneerd. Net als Marot was Cavalier een Franse hugenoot. In Londen werd hij door Willem III aangesteld tot King’s medallist.

Portretmedaillons van Willem en Mary

Anoniem (Nederland of Engeland?)

Ca. 1690

Schotel

Aardewerk, 34,3 cm Ø

Collectie Paleis Het Loo (schenking Stichting ’t Konings Loo)

Nu eens geen ceremonieel vaatwerk van verguld zilver, maar een schotel van simpel aardewerk. Uit dezelfde periode als de terrine van Willem III en Mary II stamt deze schotel, bestemd voor de gegoede burgerman die in zijn woning liet zien dat hij aan de kant van Oranje stond. Hij is niet bedoeld om van te eten, maar voor de pronk. De rand heeft een modieuze decoratie in Chinese trant, want dit bord doet alsof hij van Chinees porselein is. Maar het gaat natuurlijk om het onbeholpen geschilderde dubbelportret van Willem en Mary. Erg lijken doen ze niet, vandaar het verklarende onderschrift.

Schotel

Creditline

De aankoop van de Kom met presenteerschaal werd mede mogelijk gemaakt door:

De BankGiro Loterij

De Vereniging Rembrandt

Creditline
← Ga terug