Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

26 mei 2016: Keramiekmuseum Princessehof presenteert twee 17de-eeuwse Kakiemon bijin figuren

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Het was nog een aankoop om van te dromen toen het Keramiekmuseum Princessehof uit Leeuwarden op 5 november 2015 zijn ambitie tijdens de Rembrandtlezing in Amsterdam presenteerde. Het museum had twee staande Kakiemon bijin figuren voor ogen, Japans porselein uit de 17de eeuw dat maar zelden op de markt komt en zeer dun verspreid is over musea wereldwijd. De pitch van het museum werd door de bezoekers van de lezing verkozen tot favoriet en ruim een half jaar later was de aankoop onverwacht maar definitief rond.
Het type porselein en de decoratie van de plastieken, staat bekend als Kakiemon, een productietechniek die zijn begin vindt in het midden van de 17de eeuw. Het verhaal gaat dat deze traditie is begonnen bij Sakaida Kakiemon (1615-1653). Hij zou van een Chinese handelaar de techniek hebben geleerd om kleuren over het glazuur op porselein toe te passen. Hieruit ontstond het typerende Kakiemonpalet met als kenmerk de rode kleur van kakivruchten.
De beeldjes verwijzen naar de historische relatie tussen Nederland en Japan door de porseleinhandel met de VOC in de periode 1650-1730. Japans porselein was in die periode zeer in trek ter verfraaiing van het Nederlandse interieur. Het fungeerde in die periode als statussymbool van de eigenaar en was tevens commercieel interessant voor doorverkoop binnen heel Europa.
De twee Kakiemon bijin figuren zijn aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar BankGiro Loterij Aankoopfonds en haar Themafonds Niet-Westerse Kunst.

Samenstelling: Eline van den Berg, Junior Conservator Aziatische keramiek, Keramiekmuseum Princessehof

Arita, Japan

ca. 1670-1680

Twee Kakiemon bijin figuren

Porselein, hoogte: 39.3 cm (blauweregen patroon), 38.4 cm (esdoorn patroon)

Collectie Keramiekmuseum Princessehof, Leeuwarden. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2016.

Deze plastieken staan in het Japans bekend als bijin (mooie vrouw). Op schilderingen en ukiyo ningyo poppen uit de zeventiende eeuw was dit een populair thema en deze decoratie werd overgenomen in de productie van porselein. Hooggeplaatste courtisanes uit amusementswijken vormden de inspiratie voor deze mooie vrouwen. Dit porselein staat bekend als Kakiemon, een productietechniek die zijn begin vindt in het midden van de zeventiende eeuw. De bijin plastieken zijn in een mal gemaakt. De vorm is hierdoor hetzelfde, maar bij de kimono’s zijn verschillende kleuren- en patronencombinaties gebruikt die zijn gebaseerd op de patronen van echte kimono’s uit die tijd.

Twee Kakiemon bijin figuren

Arita, Japan

ca. 1670-1690

Kakiemon olifant

porselein, lengte: 27 x hoogte: 16 cm

Collectie Groninger Museum, Groningen

Deze Kakiemon olifant was tot de komst van de twee bijin het enige Kakiemon plastiek in de Collectie Nederland. Dit type figuren worden ook nu nog zowel in Japan als Europa bijzonder gewaardeerd door hun verfijnde uitvoering. Op zijn rug heeft de olifant een krulversiering die in het Japans bekend staat als karakusa. De Kakiemon bijin met het esdoornpatroon op haar kimono heeft dezelfde decoratie op haar binnengewaad in rood uitgevoerd.

Kakiemon olifant

Arita, Japan

circa 1700

Imari bijin figuur

Porselein

Collectie Keramiekmuseum Princessehof, Leeuwarden.

Deze bijin plastiek is gemaakt in het Imari-palet, een ander bekend type porselein dat in Arita werd gemaakt. Het wordt gekenmerkt door drukke patronen waarin de kleuren ijzerrood, kobaltblauw en goud domineren. Dit type porselein werd in grote hoeveelheiden gemaakt voor de exportmarkt en verscheept vanaf de havenplaats Imari. Daar heeft het zijn naam aan te danken. De kwaliteit van het porselein en de decoratie is over het algemeen niet zo hoog als die van het Kakiemon porselein.

Imari bijin figuur

onbekend (Japan)

circa 1640-1660

Schaal met decor van bamboe en een vogel

Shoki-Imari porselein

Collectie Keramiekmuseum Princessehof, Leeuwarden.

In Japan werd het eerste porselein aan het begin van de zeventiende eeuw gemaakt. Het geheim werd waarschijnlijk door Chinese of Koreaanse pottenbakkers meegebracht. In de bergen in de omgeving van Arita vond men geschikte klei om dit begeerde materiaal te maken.  Dit eerste porselein wordt shoki-imari genoemd, waarvan deze schaal een voorbeeld is. In korte tijd wisten de Japanse pottenbakkers de productie op een zeer hoog niveau gebracht, waarbij het Kakiemon porselein uitblonk in kwaliteit.

Schaal met decor van bamboe en een vogel

Sakaida Kakiemon XIV

2001

Kakiemon bord en kop met een decor van kersenbloesem

Porselein met gekleurd glazuur

Collectie Keramiekmuseum Princessehof, Leeuwarden.

Dit bord is geschonken door Kakiemon XIV. Hij werd in 2001 tot Levende Nationale Schat geërd voor zijn werk om de Kakiemon traditie levend te houden. Het verhaal gaat dat deze traditie is begonnen bij Sakaida Kakiemon (1615-1653). Hij zou van een Chinese handelaar de techniek hebben geleerd om kleuren over de glazuur op porselein toe te passen. Hieruit ontstond het typerende Kakiemon palet met als kenmerk de rode kleur van kakifruit en het gebruik van de fijnste witte klei. De Kakiemon pottenbakkers hadden hun werkplaats in de omgeving van Arita op het eiland Kyushu.

Kakiemon bord en kop met een decor van kersenbloesem

onbekend (Arita, Japan)

ca. 1650-1675

Kan met een decor van bloeiende planten

Porselein met gekleurd glazuur

Collectie Keramiekmuseum Princessehof, Leeuwarden

Vanaf het begin van de zeventiende eeuw wordt het Chinees blauwwit porselein in grote getale door de VOC naar Nederland verscheept waar het razend populair is. In het midden van de eeuw wordt de aanvoer vanuit China bemoeilijkt doordat de Ming dynastie ten val komt. De Japanners springen hier slim op in door ook exportporselein te gaan produceren. De Japanners gebruiken voor dit porselein naast het blauw ook andere kleuren wat de Hollanders zeer aanspreekt. Zo zetten zij een nieuwe trend in het Westen voor gekleurd porselein.   

Kan met een decor van bloeiende planten

Creditline

De aankoop van de twee Kakiemon figuren werd mede mogelijk gemaakt door:

Vereniging Rembrandt

Mondriaan Fonds

Creditline
← Ga terug