Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

9 juni 2016: Huis van Gijn presenteert een 18de eeuws Kelkglas van Aert Schouman

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Met de aankoop van het kelkglas De Wijndrinker uit 1743 ging in 2013 een langgekoesterde wens voor Huis Van Gijn in vervulling. Een gegraveerd glas van Aert Schouman (1710-1792) is zeldzaam en ontbrak nog in de Dordtse collectie. Niet geheel onlogisch als men bedenkt dat er in totaal maar twaalf glazen van Schouman bekend zijn. Omdat het merendeel van deze glazen al in het bezit is van een openbare collectie werd de aankoop van De Wijndrinker gezien als een laatste kans om de Collectie Nederland met een door Aert Schouman gegraveerd glas uit te breiden. Bijzonder aan dit kelkglas is vooral de gedetailleerde stippelgravure die een wijndrinker voorstelt. Deze is van uitzonderlijke kwaliteit en toont aan dat Schouman ook een getalenteerd glasgraveur was.
Werk van Schouman behoort tot de top van de Nederlandse kunst uit de 18de eeuw en is nergens in Nederland beter vertegenwoordigd dan in de collectie van Dordtse musea. Met de aankoop van De Wijndrinker kan in Dordrecht de veelzijdigheid van het oeuvre van Schouman nog beter worden gepresenteerd en in het bijzonder zijn kwaliteit als glasgraveur.
De Wijndrinker werd aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Willem en Mary Reus-de Lange Fonds en haar Themafonds Glas.

Samenstelling: Wyke Sybesma, conservator kunstnijverheid & wooncultuur, Huis Van Gijn

Aert Schouman (1710-1792)

1743

Kelkglas 'De Wijndrinker'

Helder kleurloos glas met diamantstippel- en lijngravure, hoogte 21.5 cm.

Collectie Huis van Gijn, Dordrecht (nu te zien in het Dordrechts Museum) Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2013.

Collectie Dordrecht ontbeerde een gegraveerd glas van Aert Schouman. Huis Van Gijn bezit een uitgelezen glascollectie waarin bijna alle Dordtse glasgraveurs vertegenwoordigd zijn. Op Schouman na. Van deze kunstenaar heeft het Dordrechts Museum een rijke verzameling van portretten, historiestukken, behangsels, tekeningen, etsen en aquarellen. Maar géén gegraveerd glas.
Er zijn maar twaalf gegraveerde glazen van Schouman bekend. Een gering aantal, waarvan het merendeel in museale collecties. Het was dan ook een unieke kans toen dit glas ter veiling werd gebracht. Dankzij de steun van de Vereniging Rembrandt kan in Dordrecht de veelzijdigheid van deze Dordtse kunstenaar worden getoond.

Kelkglas 'De Wijndrinker'

Aert Schouman (1710-1792)

1766

Behangsel met pauw en eenden, opgejaagd door een hond in een parkachtig landschap

Olieverf op doek, 287 x 123 cm

Collectie Dordrechts Museum, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 1996.

Dat Schouman in zijn aquarellen en behangsels vogels en andere dieren zo natuurgetrouw weet te treffen, komt niet in de laatste plaats door stadhouder Willem V. Die houdt er in Het Kleine Loo in Voorburg een menagerie, ofwel dierentuin op na met allerlei door VOC-schepen aangevoerde exotische vogels en beesten.
Dit behangsel maakte deel uit van een reeks vogelbehangsels die Schouman maakte voor een statig huis in Middelburg. De behangselkamer is bij een bombardement in 1944 (?) verloren gegaan. Het toeval wilde dat twee van de behangsels in restauratie waren en zijn daardoor behouden gebleven.

Behangsel met pauw en eenden, opgejaagd door een hond in een parkachtig landschap

Aert Schouman (1710-1792)

1733-1740 (Memori boek) en 1748 (Kladboek)

'Memori Boek' en 'Kladboek dienende tot het ander dat in ’s Hage heb van het jaar 1748'

Inkt op papier

Collectie Huis Van Gijn (legaat Simon van Gijn, 1922), Dordrecht.

Over de ambities van Aert Schouman en de vele activiteiten die hij als kunstschilder heeft ondernomen zijn we ingelicht door twee eigenhandige aantekeningboekjes die bewaard zijn gebleven.
De persoonlijke uitgaven van Aert Schouman varieerden van uitgaven voor schoenen, kousen, hoeden en handschoenen. Jaarlijks kocht hij een nieuwe pruik. Het poederen en het kammen van de pruiken en het scheren kostte jaarlijks naar verhouding een kleinigheid. Meer was Aert kwijt aan kamerhuur en kostgeld.
Mr. Simon van Gijn (1836-1922) wist rond 1900 beide aantekeningboekjes op een veiling in Dordrecht te verwerven. Sindsdien maken zij deel uit van het openbaar bezit.

'Memori Boek' en 'Kladboek dienende tot het ander dat in ’s Hage heb van het jaar 1748'

Frans Greenwood (1680-1763)

1744

Kelkglas 'Visvrouw'

Helder kleurloos glas met stippelgravure.

Collectie Huis Van Gijn, Dordrecht. Aangekocht met de steun van de Vereniging Rembrandt in 1985.

Aert Schouman leerde het graveren van de belangrijkste glasgraveur uit de 18de eeuw: Frans Greenwood. Hij is in Rotterdam geboren, maar verhuisde in 1726 naar Dordrecht, waar hij aan het werk ging als douanebeambte. Doordat hij van welgestelde afkomst was, had hij tijd en geld genoeg om zich met de kunsten en het verzamelen bezig te houden. Greenwood heeft zeker twee dichtbundels uitgebracht. Daarnaast was hij een talentvolle glasgraveur. Kenmerkend is zijn manier van stippelen met subtiele schaduwtonen waardoor er een grote plasticiteit ontstaat. Om bepaalde details weer te geven, zette hij naast stipjes ook lijntjes.

Kelkglas 'Visvrouw'

Pieter Tanjé (1706-1761)

1751

Kunstenaarsportretten van Adriaen van der Burg, Cornelis Greenwood en Aert Schouman (uit Jan van Gool deel II)

Gravure

Collectie Huis Van Gijn (Atlas Van Gijn), Dordrecht.

Deze prent is afkomstig uit het boek De Nieuwe Schouburg der Nederlantsche kunstschilders en schilderessen van Jan van Gool. Het portret bovenaan is van de schilder Adriaan van der Burg (Dordrecht 1693-1733). Deze Dordtse schilder verwierf enige bekendheid als portretschilder. Er is maar weinig werk van hem, omdat hij al op 40-jarige leeftijd stierf. Van der Burg was de leermeester van de twee vrienden Aert Schouman en Cornelis Greenwood. Schouman was daarnaast ook bevriend met de vader van Cornelis, de beroemde glasgraveur Frans Greenwood.

Kunstenaarsportretten van Adriaen van der Burg, Cornelis Greenwood en Aert Schouman (uit Jan van Gool deel II)

onbekende maker

1700-1750

Geboorteglas ‘Het welvaaren van de kraamvrouw en kintje’

helder geelgetint glas met radgravure

Collectie Huis Van Gijn (legaat Simon van Gijn, 1922), Dordrecht.

Het uitbrengen van een toost bij speciale gelegenheden is een diepgewortelde traditie. In de 18de eeuw werd het mode het drinkglas te voorzien van een toepasselijke heilspreuk. Niet alleen besturen en overheden, maar ook particulieren lieten speciale glazen maken. Zo zijn er glazen om te drinken op de vrede en de vrijheid, op het welvaren van de houthandel of de stad, het huwelijk of op absente vrienden.
Het kraambed was tot ver in de 19de eeuw een gevaarlijke plek. Wanneer de bevalling voor zowel de moeder als het kind goed was verlopen, werd er met een dergelijk glas getoost op dit heugelijke feit.

Geboorteglas ‘Het welvaaren van de kraamvrouw en kintje’

Toegeschreven aan David Wolff (1732-1798)

ca. 1784-95

Kelkglas ‘Stadhouder Willem V en Wilhelmina’

helder kleurloos glas met stippelgravure

Collectie Huis Van Gijn (legaat Simon van Gijn, 1922), Dordrecht.

Voor welke gelegenheid Aert Schouman het nu verworven kelkglas graveerde, is niet bekend. De inscriptie op de voet Vreede & Vrijheit verwijst mogelijk naar de politiek roerige tijden waarin de Republiek destijds verkeerde. Na het overlijden van Willem III was de Republiek stadhouderloos, waarbij de strijd tussen de aanhangers van de regenten en de orangisten oplaaide. Daarnaast was de Republiek verwikkeld in de Oostenrijkse successieoorlog en viel Frankrijk in 1747 het land binnen.
Aanhangers van beide partijen lieten glazen maken waarmee ze hun voorkeur toonden. Dit glas met het dubbelportret van stadhouder Willem IV en zijn vrouw is een pro-Oranje glas.

Kelkglas ‘Stadhouder Willem V en Wilhelmina’
← Ga terug