Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

23 augustus 2016: Museum Gouda presenteert een strandgezicht van Floris Arntzenius

 

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Floris Arntzenius (1864-1925) staat vooral bekend om zijn stemmige, vaak regenachtige stadsgezichten van Den Haag. Het schilderij Strand bij Scheveningen is totaal anders. Het schetsmatige, bijna doorzichtige van zijn meer bekende werk ontbreekt hier, en de voorstelling heeft meer te danken aan Japanse houtsneden, een aantal strandgezichten van Anton Mauve en de eigentijdse Franse strandscènes van de impressionisten, in het bijzonder van Claude Monet en Edouard Manet. Het is mooi blond van toon en de figuren zijn vormvast. Opvallend is de enorme leegte. Het getuigt van durf dat de twee dames vanaf de rug zijn geschilderd. Het toont een nieuw soort strandtafereel dat ongewoon is voor zijn tijd.
Ruim 50 jaar geleden schonk Paul Arntzenius een aanzienlijke collectie van 150 schilderijen uit de School van Barbizon en Haagse School aan Museum Gouda. Waaronder enkele kleine meesterwerken zoals de Lezende zusjes van Willem Tholen. Deze collectie werd in 2012 benoemd tot een van de drie kerncollecties van het museum. De keuze om de collectie van Paul Arntzenius uit te willen breiden met schilderijen van zijn artistiek wat meer begaafde oom Floris Arntzenius past in het beleid om deze gehele collectie van nieuwe kwaliteitsimpulsen te voorzien.
Strand bij Scheveningen tilt daarnaast de kleine collectie werk van Floris Arntzenius op en is een mooie aanvulling op de collectie Nederland, waar de Haagse en Amsterdamse scholen nog steeds het laatste kwart van de 19de eeuw (over)vertegenwoordigen.  De ‘Franse’ kant van de Nederlandse kunst rond 1900 krijgt met dit verrassende en aantrekkelijke schilderij meer zichtbaarheid.

Strand bij Scheveningen is aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Van Rijn Fonds en haar Ruze Fonds.

Samenstelling: Hans Vogels, conservator Museum Gouda

Floris Arntzenius (1864-1925)

ca. 1900-1910

Strandgezicht bij Scheveningen

Olieverf op doek, 37 x 22.5 cm

Collectie Museum Gouda, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2016.

Wie bij Floris Arntzenius direct aan de Spuistraat denkt zal verbaasd zijn dat dit een Arntzenius is. Het is een klein meesterwerk. Zoals schilders soms uit het 'niets' een meesterwerk kunnen componeren, een eenling in het geheel. De overige strandgezichten van Arntzenius zijn braver en doen denken aan de ezeltjes op het strand van Isaac Israëls.
Op dit strand van Floris zitten twee vrouwen, afgekeerd van de kijker. Een vrouw is verdiept in een boek of brief? De andere vrouw gebruikt een paraplu als parasol en zit ook afgewend. Geen spelende kinderen, geen gezinsleven. Twee zelfstandige vrouwen rond 1900. Het weer is heiig. De zee lijkt kalm. Het landschap is uitgestrekt. Arntzenius heeft de ruimte geschilderd. 

Strandgezicht bij Scheveningen

Isaac Israëls (1865-1934)

ca. 1890-1901

Ezeltje rijden langs het strand

Olieverf op doek, 51 x 70 cm

Collectie Rijksmuseum, Amsterdam.

Bij Isaac Israels zijn onderwerp en manier van schilderen vaak in mooi evenwicht gebracht. Dat geldt voor zowel zijn Scheveningse strandgezichten als voor zijn impressies van het stadse leven in Amsterdam. De losse manier van schilderen van de stralende, witte kleding van de drie meisjes hier, weerspiegelt daarmee ook het plezier dat de drie met elkaar hebben. Contrasterend zijn vervolgens de wat sombere kleuren van de jongen die de ezeltjes achter hun begeleidt. Het plezier van de een is het werk van de ander en dat brengt Israels hier prachtig tot uitdrukking in zijn suggestieve kleurgebruik. Zelfs de rode en witte hoedjes hebben een dergelijke rol toebedeeld gekregen als je die vergelijkt met de pet van de jongen.

Ezeltje rijden langs het strand

Anton Mauve (1838-1888)

1876

Morgenrit langs het strand

Olieverf op doek, 43.5 x 68.6 cm

Collectie Rijksmuseum, Amsterdam.

Bij dit schilderij van Mauve heb je sterk het idee, het gevoel ook onderdeel uit te maken van de voorstelling. Je loopt als het ware achter de drie paarden aan en je bent ervan bewust op te moeten passen niet in de paardenvijgen te trappen. De donkere schaduw onder de paarden, contrasterend met het wit van het rulle zand, attenderen je op het vroege zonlicht dat deze dag later zinderend en warm zal gaan maken. Het is een welhaast tijdloze impressie van het Scheveningse strand waar een ongekende rust, stilte en ook bijna een soort hypnose van uitgaat.

Morgenrit langs het strand

Jan Toorop (1858-1928)

ca. 1890

Bomschuit op het strand van Katwijk

Olieverf op doek, 38 x 61.5 cm

Collectie Museum Gouda (collectie Paul Arntzenius)

Deze bomschuit op het strand mag tot de impressionistische werken van Toorop worden gerekend. Rond 1890 verbleef Toorop in Katwijk aan Zee en maakte daar werk dat betrekking had op het strand dan wel de visserij. Thematisch sluit dit schilderij daarom goed aan bij de Haagse School. Het was gebruikelijk in vishavens als Katwijk en Scheveningen om platbodems (zogenaamde bomschuiten) bij aankomst op het strand te trekken. Dit gebeurde met behulp van paarden- of mankracht zoals ook hier is weergegeven. De bomschuiten waren speciaal ontworpen om op het strand getrokken te worden en daar gelost te worden. De in verhouding extreem brede schepen waren daarom op zee niet snel, maar wel uitermate stabiel, reden waarom ze vaak voor de sleepnetvangst werden gebruikt. Het kan zowel Scheveningen als Katwijk zijn geweest. Van 1890 dateert een tekening van Toorop, getiteld ‘Het vertrek van een bomschuit’, waarvan de locatie zeker is. Het strand van Katwijk ligt daarom voor de hand.

Bomschuit op het strand van Katwijk

Paul Arntzenius (1883-1965)

1943

Zelfportret

Olieverf op hardboard, 50.5 x 43 cm

Collectie Museum Gouda (collectie Paul Arntzenius)

Er zijn maar weinig zelfportretten van Paul Arntzenius bekend. Op dit schilderijtje toont hij zichzelf zelfbewust als kunstschilder getuige de penselen en het palet die deel uitmaken van dit ‘professionele’ portret. Ook zijn stofjas duidt op zijn vak als schilder. Twee jaar eerder heeft hij twee schilderijen gekocht van Charles Daubigny, werken die gezien kunnen worden als het begin van zijn kunstverzameling. In deze jaren voelt hij zich verantwoordelijk voor het voortbestaan van het erfgoed van de Haagse School, een manier van (buiten)schilderen die naar zijn idee steeds meer in het gedrang raakte vanwege de groeiende interesse voor de eigentijdse kunst. Ook zijn oom Floris behoort tot die late vertegenwoordigers hoewel hij nooit in de collectie werd opgenomen.

Zelfportret

Floris Arntzenius (1864-1925)

ca. 1907

Portret van 'meisje Breitenstein'

Olieverf op doek, 58.3 x 44.3 cm

Bruikleen collectie R. de Nijs

De oom van de kunstschilder en verzamelaar Paul Arntzenius, Floris, schilderde niet alleen zijn beroemde Haagse straatjes, maar ook zijn eigen dochters en die van zijn vrienden. Afgebeeld is hier het dochtertje van de schilder Carl Breitenstein, bevriend collega van Floris Arntzenius en maker van stadsgezichten en duinlandschappen. Dit schilderij is afkomstig uit particulier bezit en in langdurig bruikleen aan Museum Gouda gegeven. In 2017 zal Museum Gouda een solo expositie wijden aan het oeuvre van Floris Arntzenius (21 februari – 18 juni 2017).

Portret van 'meisje Breitenstein'

Floris Arntzenius (1864-1925)

ongedateerd

Atelierhoekje

Olieverf op doek, 90 x 57 cm

Collectie Gemeentemuseum Den Haag

Eigenlijk is dit werk beter op te vatten als een stilleven dan een impressie van het ongetwijfeld volle atelier van Arntzenius. De kunstenaar heeft als ware het een stilleven alle attributen die hij als kunstschilder dagelijks nodig heeft, keurig en harmonieus in een hoekje opgesteld. In alle rust en sereniteit verwijst het naar de verstilde interieurs van de 17de eeuw. Er heerst eenzelfde ingetogenheid die tot nadenken en concentratie uitnodigt. Dit atelierhoekje is daarom veel meer dan een nieuwsgierige blik in het atelier, het is wat in het Duits zo mooi een ‘Andachtsbild’ heet.

Atelierhoekje

Floris Arntzenius (1864-1925)

ongedateerd

Sneeuwbessen

Aquarel op papier, 60 x 46 cm

Collectie Teylers Museum, Haarlem

Stillevens komen in het rijke oeuvre van Floris Arntzenius maar sporadisch voor. Blijkbaar ging zijn voorkeur uit naar het dynamische stadsleven van Den Haag want dat is waardoor hij vooral bekend geworden is. Mogelijk vormde een enkel stilleven voor hem toch een behoefte aan rust en concentratie. Vergelijking met het ‘buiten’ werken van mistige en regenachtige stads- en strandgezichten laat een dergelijk stilleven juist een weloverwogen detaillering zien en volle aandacht voor een evenwichtige compositie. Hier is geen sprake van een atmosferische impressie, hier lijkt de tijd juist te hebben stilgestaan. Er is van deze aquarel ook een versie in olieverf bekend.

Sneeuwbessen
← Ga terug