Skip over navigation | Sla menu over

Waarom gesteund?

1 oktober 2016: Het Scheepvaartmuseum presenteert een 17de-eeuws maritiem schilderij van Reinier Nooms

Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Reinier Nooms (1623-1667) behoort tot de belangrijkste zeeschilders van de 17de eeuw. Hij dankte zijn bijnaam Zeeman, waarmee hij het schilderij ook signeerde, aan zijn vele zeereizen. In de weergave van maritieme en nautische details van de schepen was hij zeer deskundig. Zijn werk is van groot belang voor de kennis van de Nederlandse 17de-eeuwse scheepvaart.
Het schilderij toont Gezicht op het IJ met ’s Lands Zeemagazijn, de locatie van Het Scheepvaartmuseum, gezien vanaf de toenmalige buitenkant, nu de Prins Hendrikkade. In 1656 was het nieuwe ’s Lands Zeemagazijn in gebruik genomen door de admiraliteit van Amsterdam als opslagplaats voor de uitrusting van de oorlogsvloot. Met dit schilderij kunnen we op een aanschouwelijke wijze het verhaal vertellen over Amsterdam als centrum van de 17de eeuwse scheepvaart, de functie van ’s Lands Zeemagazijn en de bedrijvigheid op de werven er omheen. Het laat op een indrukwekkende manier zien dat de voorbereidingen van de Nederlands-Engelse zeeoorlogen ook op de werven in de omgeving van het huidige museum werden uitgevoerd en dat de bezoeker zich op niets minder dan historische grond bevindt.
Daarmee is het schilderij zowel kunsthistorisch als maritiem-historisch een bijzondere aanwinst voor het Nederlandse openbare kunstbezit.

De aankoop werd mede mogelijk gemaakt door de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar Acquoy-Nairac Fonds.

Samenstelling: Cécile Bosman, conservator maritieme kunst Het Scheepvaartmuseum

Reinier Nooms (1623-1667)

1664

Gezicht op het IJ met 's Lands Zeemagazijn

Olieverf op doek, 52 x 68 cm.

Collectie Het Scheepvaartmuseum, Amsterdam. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2016.

Dit meesterwerk van Reinier Nooms, dat hij kort voor zijn dood schilderde, is dit najaar voor het eerst in het Scheepvaartmuseum te bezichtigen in de grote overzichtstentoonstelling over de verzamelgeschiedenis van het museum. De betekenis van het oeuvre van Nooms is voor de scheepvaartgeschiedenis van onschatbare waarde. Voor de kennis van de Nederlandse historische scheepvaart en scheepsbouw kunnen maritiem-historici terugvallen op zijn nauwkeurige afbeeldingen van bijna alle Hollandse vaartuigen die in het midden van de 17de eeuw te zien waren.

Gezicht op het IJ met 's Lands Zeemagazijn

Willem van de Velde (I) (ca. 1611-1693)

ca. 1645

Twee oorlogsschepen onder zeil

pen op paneel, 50,5 x 65 cm.

Collectie Het Scheepvaartmuseum, Amsterdam

Reinier Nooms werd geboren in 1623 of 1624, hoogstwaarschijnlijk in Amsterdam. Vast staat dat hij aldaar in 1653 trouwde met Maria Jansdr. Moosijn. Zij was de zuster van Michael Moosijn, een Vlaamse graveur met wie hij heeft samengewerkt. Nooms bracht een indrukwekkend oeuvre tot stand van tekeningen, etsen en schilderijen. Hij stierf in Amsterdam in 1664. Een meester van wie Nooms het vak leerde, is niet bekend, maar het ligt voor de hand dat hij is beïnvloed door tijdgenoot Willem van de Velde (I), de tekenaar van maritieme onderwerpen, die zich specialiseerde in de uiterst gedetailleerde penschildering.

Twee oorlogsschepen onder zeil

Reinier Nooms (1623-1667)

ca. 1655

Titelprent van Verscheyde Schepen en Gesichten van Amstelredam

Ets, 13,5 x 24,4 cm.

Collectie Het Scheepvaartmuseum, Amsterdam

Rond 1650 was Nooms in Parijs, waar hij mogelijk heeft leren etsen in het atelier van de schilder en graveur Matthieu van Plattenberg (1608-1660). Terug in Amsterdam bracht hij in de jaren vijftig enkele reeksen etsen uit van onder andere Amsterdamse stadsgezichten en van taferelen van de bedrijvigheid in de havens en op de scheepswerven. Al deze afbeeldingen zijn in topografisch opzicht, voor zover controleerbaar, correct uitgevoerd. Bovendien was hij, net als Willem van de Velde (I), een uitstekende en tot in detail accurate tekenaar van de maritieme en nautische aspecten van de schepen en de werkzaamheden op de Amsterdamse wateren.

Titelprent van Verscheyde Schepen en Gesichten van Amstelredam

Reinier Nooms (1623-1667)

ca. 1650

De Buitenkant te Amsterdam gezien vanaf het IJ

Olieverf op doek, 49 x 66 cm.

Collectie Het Scheepvaartmuseum, Amsterdam

Van de nieuwe aanwinst is in de collectie een, eveneens door Nooms vervaardigde, ‘tegenhanger’ aanwezig. Op dit schilderij kijken we namelijk precies de andere kant op: vanaf het IJ naar de Buitenkant, de huidige Prins Hendrikkade. Het toont een aanzicht van Amsterdam ter hoogte van het eiland Rapenburg, met links het bolwerk Rijsenhoofd en in het midden het pakhuis van de Westindische Compagnie. In de haven liggen zeeschepen en kleinere schepen voor het binnenwater. Samen met andere schilderijen en de etsen van Nooms kan zo een beeld worden samengesteld van vrijwel het hele havengebied in die periode. 

De Buitenkant te Amsterdam gezien vanaf het IJ

Reinier Nooms (1623-1667)

ca. 1655

Het Afloopen Van een Schip (uit de serie: Verscheyde Schepen en Gesichten van Amstelredam)

Ets, 13,6 x 24,7 cm.

Collectie Het Scheepvaartmuseum, Amsterdam

Nooms maakte ook een ets van dit gezicht op de Buitenkant, met de tewaterlating van een koopvaarder, vanaf een standpunt dat ongeveer overeenkomt met de latere locatie van het ’s Lands Zeemagazijn. Van deze ets is de precisie van Nooms in de topografische details met bronnenonderzoek geverifieerd. De helling van de scheepswerf ligt op het Rijsenhoofd. Het water tussen de helling en de toeschouwers was de Nieuwe Vaart. Links op de achtergrond lopen enkele mannen op een dijkje, de Kadijk. Daarachter zijn de molens van de Sint Anthonisdijk nog zichtbaar. Alles klopt met de 17de-eeuwse bronnen.

Het Afloopen Van een Schip (uit de serie: Verscheyde Schepen en Gesichten van Amstelredam)

Reinier Nooms (1623-1667)

1662-1668

Gezicht op Algiers met de Ruyters schip 'De Liefde' in 1662

Olieverf op doek, 63 x 110 cm.

Collectie Rijksmuseum, Amsterdam

In 1661 reisde Nooms met de vloot mee, die onder commando van Michiel de Ruyter strafexpedities uitvoerde tegen de Barbarijse piraten op de Middellandse Zee. Tijdens deze reizen tekende hij veel en waarschijnlijk vormden deze tekeningen voor hem ook de basis voor zijn schilderijen van een aantal stadsgezichten aan de Noord-Afrikaanse kust. We kunnen er van uitgaan dat de weergave van het tafereel topografisch correct is en dat de galeien, die eveneens juist geschilderd zijn, daadwerkelijk ter plekke aanwezig waren om ‘De Liefde’ te begeleiden.

Gezicht op Algiers met de Ruyters schip 'De Liefde' in 1662

Ludolf Bakhuizen ( 1630-1708)

1673

Het IJ voor Amsterdam van de Mosselsteiger gezien

Olieverf op doek, 81 x 67 cm.

Collectie Rijksmuseum, Amsterdam

Een heel andere aanblik van het Amsterdamse IJ geeft Ludolf Bakuizen op dit schilderij. Bij Nooms wordt de aandacht gevestigd op de schepen, de bedrijvigheid in de haven en de herkenbaarheid van de plek in de stad. Bakhuizen daarentegen zoomt in op de mensen: de bemanning bezig op het kaagschip rechts en de passagiers die op de steiger wachten op het vertrek van een schip. Volgens de overlevering zien we hier de Mosselsteiger, maar dit had in elke havenstad kunnen zijn.

Het IJ voor Amsterdam van de Mosselsteiger gezien

Creditline

De aankoop van Gezicht op het IJ werd mede mogelijk gemaakt door:

De Vereniging Rembrandt

De BankGiro Loterij

Het Mondriaan Fonds

Vrienden van het Scheepvaartmuseum

Creditline
← Ga terug