Description

Jan Porcellis (ca. 1584-1632) geldt als een van de pioniers op het gebied van de marineschilderkunst. Zijn werk was van doorslaggevend belang voor de ontwikkeling van dit genre in de 17de eeuw. Waar zijn voorgangers nog kozen voor kleurrijke zeegezichten vol anekdotische details, introduceerde Porcellis samenhang in zijn schilderijen en maakte hij met zijn wolkenpartijen en dramatische lichteffecten weerscondities zichtbaar. Al tijdens zijn leven verwierf hij faam – Samuel van Hoogstraten betitelde hem zelfs als: ‘dien grooten Raphel (Raphael) in ’t zeeschilderen’. Schepen in een storm (ca. 1620) is een zeer vroeg en goed bewaard werk van Porcellis waarin zijn vernieuwende stijl al goed is waar te nemen. Zo ligt de nadruk in het werk niet zozeer op de schepen, maar op de atmosfeer op het water. Op meesterlijke wijze weet hij de illusie van een wegebbende storm te wekken.

Reason of support

Het schilderij sluit naadloos aan bij het collectieverhaal van het Frans Hals Museum, dat in het teken staat van artistieke vernieuwing. Deze aanwinst versterkt het verhaal over Haarlem als centrum van artistieke vernieuwingen aan het begin van de Gouden Eeuw.

Thanks to

Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt (mede dankzij haar Daan Cevat Fonds en haar Coleminks Fonds), de Stichting Mr. Cornelis Roozen Fonds en het Mondriaan Fonds

Questions

Ziet u een fout? Of heeft u extra informatie over dit object? Laat het ons weten!

Bulletin

De onstuimige wateren van Porcellis

Bulletin van de Vereniging Rembrandt, najaar 2017, pp. 24-27

Download

Work in context

1 / 4

Stormachtige zee

Een Haarlems schip verbreekt de ketting voor de haven van Damiate in Egypte: een legendarisch moment uit een kruistocht uit 1219. De Haarlemse Cluveniersschutterij bestelde dit schilderij voor de schoorsteenmantel van de kapiteinskamer, als voorbeeld van het heldhaftige voorgeslacht. Ook ontwierp Van Wieringen een tapijt met dit verhaal voor het Haarlemse stadhuis. Zeegezichten waren dan ook zeer geliefd in Haarlem. In vergelijking met Porcellis heeft Van Wieringen een wat onhandige plaatsing van de schepen op het water, het lijkt eerder alsof ze op het water drijven dan erin liggen.

Cornelis Claesz van Wieringen (1576 - 1633), voor 1628, De verovering van Damiate, olieverf op doek, 101 x 230 cm, Frans Hals Museum, Haarlem.

2 / 4

Stormachtige zee

De zeeschilder Aert Anthonisz was werkzaam in Amsterdam, maar is waarschijnlijk bij de Haarlemmer Hendrick Vroom in de leer geweest. In dit stuk schilderde hij een woeste zee met driemasters onder een dreigende wolkenlucht. Links gunt hij ons een blik op een spuitende walvis. Schilderijen van stormachtige zeeën met schepen in nood en zeemonsters waren geliefd in de zeventiende eeuw. Dit schilderij dateert uit dezelfde tijd als Schepen in een storm van Porcellis, maar oogt veel ouderwetser door het kleurgebruik, en de gebrekkige kennis van de regels van het perspectief.

Aert Anthonisz, alias van Antum (1580 - 1620), ca. 1620, Stormachtige zee, olieverf op paneel, 34,5 x 56,5 cm, Frans Hals Museum, Haarlem.

3 / 4

Gezicht op Haarlem vanaf het Noorder-Spaarne

Storm op het Noorder Buiten Spaarne. Op de achtergrond Haarlem, met van links naar rechts de Bakenesserkerk, de Klokhuistoren en de Bavo. Op een vat rechts staat AVE, als een toevallig opschrift. Maar het is het signatuur van de schilder: Allaert van Everdingen. Van Everdingen was zee- en rivierschilder. Hij heeft veel steden aan het water geportretteerd. Hij was een fervent verzamelaar van werken van Porcellis, hij bezat maar liefst 13 werken van hem. Ook Rembrandt en Rubens hadden schilderijen van Porcellis in hun collectie.

Allaert van Everdingen (1621-1671), ca. 1650, Gezicht op Haarlem vanaf het Noorder-Spaarne, olieverf op doek op paneel, 39 x 65,5 cm, Frans Hals Museum, Haarlem. Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 1893.

4 / 4

Monochroom banketje met roemer, tazza en citroen

Pieter Claesz woonde bijna zijn hele leven in Haarlem. Hij werd een van de belangrijkste schilders van stillevens, samen met Willem Claesz Heda. Claesz is vooral bekend geworden met zijn monochrome banketjes. Het beperkte kleurenpalet inspireerde hij op de monochrome stillevens van Porcellis. Op de banketjes heeft Claesz gedekte tafels geschilderd in subtiele grijze, bruine en groene tinten. Dit schilderij is daar een goed voorbeeld van. In een zorgvuldig uitgebalanceerde compositie plaatste hij een roemer, een zilveren tazza (drinkschaal), een broodje en borden met olijven en een citroen op de hoek van een tafel.

Pieter Claesz (1597-1660), 1633, Monochroom banketje met roemer, tazza en citroen, olieverf op paneel, Frans Hals Museum, Haarlem. In bruikleen van particulier.