Monumentale orgelklok

ca. 1738 Charles Clay

Clay Orgelklok verkleind
Kunstenaar
Charles Clay (1695 - 1740)
Datering
ca. 1738
Techniek
Mahoniehout, ebbenhout, eikenhout, grenenhout, vruchtbomenhout, verguld metaal, messing, zilver en olieverf
Afmetingen
H 252 cm
Museum
Museum Speelklok
Verzamelgebied
Toegepaste kunst en Design
Periode
1700-1800
Gesteund in
2016
Herkomst
Veiling Parijs (Sotheby’s), 20 september 2016, nr. 120; Museum Speelklok, Utrecht, inv.nr. 1335

Dit is de grootste en meest complete monumentale orgelklok van de Londense koninklijke klokkenmaker Charles Clay die hiervoor heeft samengewerkt met verschillende Europese kunstenaars. De klok staat op een imposante pedestal, uitgevoerd in mahonie en bloemmahonie. Het uurwerk en mechaniek zijn gevat in een koepelvormige klokkast uitgevoerd in verguld messing en ebbenhout, met aan de zijden en achterkant in ajour uitgewerkte verguld bronzen panelen. De wijzerplaat is beschilderd met een allegorische voorstelling van Apollo, Mars, Pegasus, en de Muzen op de berg Parnassus. De muziek voor deze klok is speciaal gecomponeerd door Georg Friedrich Händel (1685-1759).

Voor meer informatie over deze klok en het aankoopverhaal, beluister deze aflevering van de podcastserie Eenmaal, andermaal...

Waarom gesteund

Voor Museum Speelklok is deze klok een uitzonderlijk belangrijke toevoeging, omdat het hiermee een hoogtepunt uit de geschiedenis van orgelklokken kan laten zien. Een bijzondere meerwaarde van deze orgelklok voor de Collectie Nederland is dat zij in de 18de eeuw in het bezit is geweest van de verzamelaar Gerrit Braamcamp (1699-1771). Diens collectie, die schilderijen van onder anderen Rembrandt, Rubens en Watteau bevatte, was wereldberoemd. Zijn woning aan de Amsterdamse Herengracht stond bekend als de ‘Tempel der Kunsten’ en werd bezocht door hooggeplaatste bezoekers. De kostbare klok van Clay, die bedoeld was om in het midden van een vertrek te worden opgesteld, moet daar een pronkstuk van de eerste orde zijn geweest.

Met dank aan

Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt (mede dankzij haar Stortenbeker Fonds en haar Utrecht & Gooi Cirkel [voorheen: Utrechtse Rembrandt Cirkel]), het Mondriaan Fonds, de BankGiro Loterij, het VSBfonds, de gemeente Utrecht en de Stichting Vrienden Museum Speelklok

Vragen

Ziet u een fout? Of hebt u extra informatie over dit object? Laat het ons weten!

Bulletin

Clay Orgelklok
De allerkunstige klok

Bulletin van de Vereniging Rembrandt, najaar 2016, pp. 32-35

Download
Bekijk het werk in context

Orgelklok Portret van Gerrit Braamcamp
1 / 3

Portret van Gerrit Braamcamp (1699-1771)

Het is bekend dat vanaf 1766 de orgelklok van Charles Clay in het bezit was van Gerrit Braamcamp (1699-1771), een succesvolle Amsterdamse destillateur, houthandelaar en kunstverzamelaar. Hij behoorde tot de belangrijkste kooplieden van Amsterdam. Gedurende zijn leven bouwde hij een kunstverzameling op, die alom werd geroemd en waar veel binnen- en buitenlandse bezoekers in die tijd op af kwamen. De klok stond in zijn Kunstkabinet in zijn woning ‘Huis Sweedenryck’, Herengracht 463 te Amsterdam, dat Gerrit in 1758 betrok als woonhuis. Tijdens de veiling van het Kunstkabinet van Gerrit Braamcamp in 1771 werd de orgelklok voor fl. 3700 verkocht. Na verschillende, deels koninklijke, eigenaren kwam de klok uiteindelijk in 1972 in het bezit van de Franse verzamelaar Robert de Balkany.

Reinier Vinkeles, Portret van Gerrit Braamcamp (1699-1771). Gravure, 21,3 x 15,3 cm. Rijksmuseum, Amsterdam.
Orgelklok Tafelklok met orgelspeelwerk
2 / 3

Tafelklok met orgelspeelwerk

Charles Clay was de grondlegger van een Engels georiënteerd type tafelklok met orgelspeelwerk. De zeer exclusieve klokken hebben een ebbenhouten kast met vergulde ornamenten en een beschilderde wijzerplaat, soms met bewegende scènes. Na Clay’s dood in 1740 volgde George Pyke hem in Engeland in deze traditie op.

George Pyke, Tafelklok met orgelspeelwerk, ca. 1750. Ebbenhout, eikenhout, grenenhout, vruchtbomenhout, verguld metaal, messing en olieverf, 120 x 68 x 50 cm. Museum Speelklok, Utrecht.
Orgelklok Tafelklok met orgelspeelwerk II
3 / 3

Tafelklok met orgelspeelwerk

Dat deze traditie ook in Nederland navolging had, blijkt uit een zeer vergelijkbare orgelklok met de signatuur van Cornelis Engeringh uit Dordrecht.

Cornelis Engeringh, Tafelklok met orgelspeelwerk, ca. 1770. Ebbenhout, eikenhout, grenenhout, vruchtbomenhout, verguld metaal, messing en olieverf, 103 x 58 x 38 cm. Museum Speelklok, Utrecht.